خلاصهء عبقات الانوار (حديث تشبيه) (فارسى) — الصفحة ٣٢٧

10 . تحريم تشبيه برخى از احوال غير نبى به نبى ، توسّط قاضى عياض و ديگران

اگر وحى پس از محمّد صلى الله عليه و آله پايان نمىيافت ، مىگفتيم كه محمّد « 1 » همتاى پدرش است .

او در فضل مانند پيامبر است ؛ ليكن جبرئيل براى او پيامبرى نياورد .

آغاز بيت دوم در بردارندهء فضيلت بسيار بزرگى است ؛ چرا كه غير نبى را در فضل ، به نبى تشبيه كرده است . بيت دوم دو معنا را بر مىتابد : نخست آنكه اين فضيلت ، از مرتبت ممدوح مىكاهد و يا آنكه وى بدين فضيلت نيازى ندارد ؛ كه دعوى بسيار گزافى است . ديگرى سروده است :

وَ إذا ما رُفِعَتْ راياتُهُ * صُفِقَتْ بَيْنَ جَناحَيْ جَبْرينِ « 2 »

و آن گاه كه پرچمهاى او بالا رفت ، ميان دو بال جبريل به جنبش در آمد .

و سرودهء شاعرى معاصر :

فَرَّ مِنَ الْخُلْدِ وَ اسْتَجارَ بِنا * فَصَبَّرَ اللَّهُ قَلْبَ رِضْوانِ

او از بهشت جاودان گريخت و به ما پناه آورد ؛ پس خدا دل رضوان را به شكيبايى فرا خواند .

و مانند شعر حسّان مصيصى ، از شاعران اندلس ، در ستايش محمّد بن عبّاد ، معروف به « المعتمد » و وزيرش ابوبكر بن زيدون :

كَأنَّ أبابَكْرٍ أبُوبَكْرٍ الرِّضا * وَ حَسَّانَ حَسَّانُ وَ أنْتَ مُحَمَّدُ

گويى ابوبكرِ [ وزير ] ابوبكر برگزيده و حسّان ، حسّان بن ثابت و تو محمّدى .

و سخنانى مانند اينها .

ما تنها بدين سبب شواهد اين بحث را - با آنكه نقلش بر ما دشوار بود - فراوان آورديم تا نمونه‌هايش را بشناسانيم و آسان‌انگارى شمار بسيارى از مردم را در ورود به اين درگاه تنگ و سبك‌شمارى آنان را نسبت به اين بار گران و كمى دانش ايشان را

( 1 ) . مقصود امام محمّد باقر عليه السلام است . ر . ك : مناقب ابن شهرآشوب 3 / 315 - 316 . ( مترجم ) ( 2 ) . جِبرين ، جَبرين ، جبريل و جبرئيل ، همگى نامهاى روح القدس‌اند . ( لسان العرب 13 / 85 ) ( مترجم )