رساله وحدت از ديدگاه عارف و حكيم (فارسى) — الصفحة ٠.٩٣

اعتراض بر مشاء در بيان امتناع افراد ذهنيه و خارجيه داشتن طبيعت واجب

است [ 1 ]

وجود صرف كان بيحد وعد است * * * چو دريايى است كاندر جزر و مد است

زقوسين نزولى و صعودى * * * بدانى رمز اين سير وجودى

كه ادبارست و اقبالست دورى * * * پس از ادبار اقبالست فورى

بود درياى دل در بسط و در قبض * * * مر او را ساحل آمد حركت نبض

دهد هر ساحل از لجه نشانه * * * نظر كن از كرانه تا كرانه

چو ساحل بدهد از لجت گواهى * * * زساحل پرس هر چيزى كه خواهى

چو ساحل آيتى از لجت آمد * * * تو را پس ساحل عين حجت آمد

اگر از لجت آيى سوى ساحل * * * تويى دريا دل آن انسان كامل

خدا لجه است در درياى هستى * * * نظر كن در بلنديها و پستى

شئونش را چو امواج و سواحل * * * در اين دريا نگر اى مرد عاقل

چه امواجى كه هر موجى جهانى است * * * جداگانه زمين و آسمانى است

جهانها در جهانها در عيانست * * * هزاران در هزاران در نهانست

نهانى كه مر او را شمس ذره است * * * وزان قطره اى او را مجره است

چو در نسبت تجانس شرط ربط است * * * مثال از ذره و از قطره خبط است

چه نسبت بين پنهان و عيانست * * * كه اين چون قطره اى نسبت بانست

چو ذات حق بود بيحد و بى عد * * * شئون او بود بى عد و بيحد

نكو بنگر تو اندر چرخ دوار * * * كه دارد حركت اقبال و ادبار

زضنع متقن پروردگارى * * * نباشد ميل كلى را قرارى

كنون اندر تناقص هست دائم * * * تناقص را تزايد هست لازم

به رتق و فتق قرآن الهى * * * نظر بنما اگر خواهى گواهى

در اين موضوع به يك نيكو رسالت * * * كه بنوشتم تو را باشد حوالت

[ 1 ] درباره دفتر دل گفته ايم : چو اين دفتر حكايت دارد از دل * * * بسى حرف و شكايت دارد از دل به حكم طالعش از اختر دل * * * نهادم نام او را دفتر دل زطوفانى درياى دل من * * * صدفهايى كه دارد ساحل من بسى از آن صدفها راز ساحل * * * نمودم جمع و شد اين دفتر دل