رساله وحدت از ديدگاه عارف و حكيم (فارسى) — الصفحة ٠.٥٣
اعتراض بر قول به طبيعت واجبه بدان نحو كه مشاء پنداشته است
وجود مطلق عارض ، خود معروض تشكيك است ، و حصص وجوديه يعنى وجودات خاصه امكانيه و نيز وجود واجب تعالى ، معروض معروض و به عبارت ديگر تشكيك عارض وجود مطلق عام است ، و وجود مطلق عام عارض وجودات متباينه خارجيه
فذلكه اين تقرير مذهب متاخرين مشاء در وجود اين كه :
الف وجود اصل در تحقق و ماهيت اعتبارى است
ب وجودات حقائق متباينه به تمام ذواتها البسيطهاند
ج وجود مطلق عام عارض لازم وجودات خارجيه متباينه است ، و محمول است بر آنها اما محمول من صميمها نه محمول ضميمه اى
د اطلاق وجود عام بر وجودات خارجيه متباينه على سبيل تشكيك است كه لازم واحد است و ملزومات متعدده و متباينه
ه تشكيك عارض بر وجود عام و وجود عام عارض بر ملزومات كه وجودات خارجيه متباينهاند ، مى باشد
و از اين ملزومات يعنى وجودات خارجيه متباينه يكى از آنها كه واجب تعالى است صرف وجود است به اين معنى كه ماهيت ندارد و جز وى ، كل ممكن زوج تركيبى من وجود و ماهيه
اين توحيد كه از متاخرين مشاء نقل كرده ايم ، تنزيهى است در عين تشبيه ، يعنى حق سبحانه را از صفات و احوال موجوداتى تنزيه كردهاند ، و به مجردات و مفارقات نوريه تشبيه نمودهاند هر چند كه فقط در واجب تعالى قائل به تاكد وجودى و انيت محضهاند و او را فوق تمام مىدانند نه مطلق مفارقات را ، و از جهاتى عديده اشكالاتى بر آنان روى مىآورد ، از آن جمله در علم بارى تعالى به جزئيات كه علم بدانها را بر سبيل كلى قائل شدهاند و از آن جمله در فهم پيدايش و ربط كثير به واحد و تماميت برهان بر آن اضطرابى شگفت در كلمات خود نمودار كردهاند و و و
اعتراض بر قول به طبيعت واجبه بدان نحو كه مشاء پنداشته است
اعتراض بر قول به طبيعت واجبه بدان نحو كه مشاء پنداشته است
اهل تحقيق اعنى كمل اهل توحيد كه از منبع ولايت ارتواء مىنمايند ، و از منطق وحى خبر مىدهند و بدان انتماء مىنمايند ، بر مبانى توحيدى فلسفه رائج مشاء ،