ده رساله فارسى (فارسى) — الصفحة ٣٨٧

تشريح

بسم اللّه الرحمن الرحيم الحمد للّه رب العالمين قوله سبحانه : لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ .

شرافت علم قويم و اصيل تشريح كه به فارسى « كالبد شناسى » گوييم و به فرانسه « آناتومى » « 1 » گويند از قديم الدهر به منزلت مثل ساير در السنه و اقلام داير بوده است آن چنان‌كه عاريان از علم آناتومى را عارى از معرفت بارى تعالى مىدانسته‌اند و در اين موضوع بسيار گرانقدر و ارزشمند فرموده‌اند : من لم يعرف الهيئة و التشريح فهو عنين فى معرفة اللّه تعالى « 2 » .

و به نظم نامى نظامى :

تشريح نهاد خود در آموز * كان معرفتى است خاطر افروز

و بدين مناسبت يك وجه از معانى حديث من عرف نفسه فقد عرف ربه را كه از غرر احاديث است و ما بيش از نود وجه معانى آن را به قلم آورده‌ايم و تحرير

( 1 ) . Anatomie ( 2 ) . چلبى در كشف الظنون در تعريف و فائده علم تشريح گويد : « . . . و قال ابن صدر الدين و هو علم بتفاصيل اعضاء الحيوان و كيفية نضدها و ما أودع فيها من عجائب الفطرة و آثار القدرة و لهذا قيل : من لم يعرف الهيئة و التشريح فهو عنين فى معرفة اللّه تعالى ، ط اول ، ج 1 ، ص 409 . در فلك السعاده عليقلى ميرزا به عنوان خبر مأثور بدين‌صورت نقل شده است چه در خبر است من لم يعرف علم الهيئة . . . » ، ولى نگارنده آن را در هيچيك از جوامع روائى و معاجم آنها نيافته است و ندانم كجا ديده‌ام در كتاب كه آن را به خواجه طوسى نسبت داده‌اند .