ده رساله فارسى (فارسى) — الصفحة ٢٧

مدارج و معارج

اگر يك قطره را دل برشكافى * برون آيد از آن صد بحر صافى

و يا اگر عالم را به دريائى تشبيه كنيم از لجه اين دريا در يك دانه آدم به كنار مىآيد .

شب بسترى در غزلى گفته است :

اين چه درياى شگرفى است كه از لجه وى * درّ يك دانه آدم به كنار آمده است

اين نطفه آدمى كه در آخرين مرحله تنزل وجودى قرار گرفته است ، همين نطفه در اولين مرحله قوس صعودى است كه حد مشترك بين دو قوس نزول و صعود است ، و پس از نزول به آخرين مرحله ، ارتقاى به عالم بالا مىيابد .

جهان انسان شد و انسان جهانى * از اين پاكيزه‌تر نبود بيانى

امير المؤمنين عليه السّلام فرمود :

لقد دوّرتم دورات ثم كوّرتم كورات .

و نيز فرمود : إن للّه فى كل يوم ثلاثة عساكر : عسكر ينزلون من الاصلاب الى الارحام و عسكر يخرجون من الارحام الى الدنيا و عسكر يرتحلون من الدنيا الى الآخرة .

عارف رومى در دفتر اول مثنوى در بيان آن گويد :

كل يوم هو فى شان را بخوان * مر او را بىكار و بىفعلى مدان

كمترين كارش بهر روز آن بود * كو سه لشكر را روانه مىكند

لشكرى ز اصلاب سوى امهات * بهر آن تا در رحم رويد نبات

لشكرى ز ارحام سوى خاكدان * تا ز نر و ماده پر گردد جهان

لشكرى از خاكدان سوى اجل * تا ببيند هر كسى حسن عمل