ده رساله فارسى (فارسى) — الصفحة ٢٦٣
قطبنما و قبله‌نما
7 - و آن‌كه گفته است : « يكى از آنها مغناطيس است نسبت به جذب حديد . . . » به ياد سخن پربار جناب شيخ رئيس رضوان اللّه تعالى عليه افتاده‌ام كه :
مردم از جذب آهنربا آهن را تعجّب مىكنند ، و از جذب و تصرف و تسخير نفس مر بدنشان را تعجب نمىكنند . به درس بيست و هفتم « دروس معرفت نفس » رجوع بفرمائيد .
8 - و آن‌كه گفته است : « و در اطلس بلاك در سنهء 1267 ه باسمه شده . . » ،
بلاك نام دانشمندى انگليسى است ، در جام‌جم گويد : اطلس بلاك در شهر ادن برگ ( اسكاتلند انگليس ) در سنه يكهزار و هشتصد و پنجاه و يك مسيحى ، مطابق يكهزار و دويست و شصت و هفت هجرى چاپ شده است « 1 » ، عبارات كتاب هيئت يا وقت و قبله محمد شوشترى كه در درس قبل نقل كرده‌ايم ناظر به عبارات جام‌جم است .
لغت « باسمه » به معنى چاپ شدن است ، چنان‌كه در جام‌جم گفته است : « چاپ شده است » ، مرحوم سيد محمد على داعى الاسلام در فرهنگ نظام گويد :
باسمه : نقش كردن و چاپ كردن روى پارچه و كاغذ . مثال : روى چلوارى باسمه مىكنند ، قلمكار مىشود . مثال ديگر : در مطبعهء حروفى اصفهان كه در زمان فتحعلى شاه قائم شد كتب بسيارى را باسمه كردند . در ابتداى اختراع مطبعه در ايران ، چاپ
( 1 ) . ص 43 ، جام‌جم ، ط 1 .