ده رساله فارسى (فارسى) — الصفحة ٢٣٩

كر

آنند ، محيط بدانند خواه اين دو ضلع با هم مساوى باشند مانند مربع ، و خواه نباشند .

5 - و عدد مجسم حاصل ضرب عددى در عددى مسطح است ، و سه عدد كه اضلاع اويند محيط بدانند .

( مثلا : 56 2 28 4 7 و يا 32 2 16 4 4 )

و بدان چنان‌كه مسطح اعم از مربع است مجسم نيز اعم از مكعب است و لكن نوعا مكعب را در حاصل ضرب سه عدد - يعنى سه ضلع - مساوى با يكديگر به كار مىبرند ، و مجسم را در حاصل ضرب سه عدد - يعنى سه ضلع - مخالف با يكديگر ، يا يكى مخالف با دوى ديگر كه آن دوى ديگر مساوى با هم باشند .

در كتب رياضى بلكه در صحف فقهى و جوامع روائى به جاى تسطيح و مسطح - به معنى ياد شده - تكسير و مكسر بسيار به كار برده شده است .

مثلا در صحف فقهى در تقدير آب كرّ فرموده‌اند كه به حسب وزن چه قدر است و به حسب مساحت چه قدر ؟ مرحوم شهيد ثانى در شرح لمعه فرمايد :

الكر بالمساحة ما بلغ مكسره اثنين و اربعين شبرا و سبعة أثمان شبر ؛ يعنى كر به مساحت آن است كه مكسر آن 7 / 8 42 وجب باشد .

و بدين معنى مرحوم شيخ بهائى در الحبل المتين فرمايد :

فمعنى قولهم : « الكر ما بلغ تكسيره اثنين و اربعين شبرا و سبعة أثمان شبر » أنه ما اشتمل على اثنين و اربعين مجسما مائيا كل منها مكعب الشبر و مجسم آخر هو سبعة أثمان مكعبه .

مجسم و مكعب بدان معنى است كه گفته آمد .

ثقة الاسلام كلينى در كتاب صلاة كافى به اسنادش روايت كرده است :

عبد الاعلى مولى آل سام قال قلت لابى عبد اللّه عليه السّلام : كم كان مسجد