يادنامه مفسر كبير استاد علامه طباطبائى (فارسى) — الصفحة ٤١٩

وحدت حقه حقيقيه موضوع مسائل اهل تحقيق به صورت بحث نظرى

وحدت حقه حقيقيه همان وجود صمد حق است و وجوب وجود صمد حق با وحدت مطلقه آن يكى است و اين وحدت مطلقه منزه از اطلاق و تقييد است . مطلق است اما نه اطلاق در مقابل تقييد كه خود تقييد است ، در توضيح آن گوييم

حقيقت وجود صمد حق من حيث هى هى چنان كه واجب الوجود بذاتها است ، يعنى محال است كه قابل عدم باشد ، زيرا كه در صورت اتصاف به عدم اگر باقى باشد لازم آيد اتصاف احد النقيضين به آخر ، و اگر باقى نباشد لازم آيد انقلاب طبيعت وجود به طبيعت عدم و هردو وجه بين الاستحاله است همچنين مطلق از قيد عام و اطلاق ، و قيد خاص مخصص است ، مطلقى به اطلاق حقيقى صمدى كه عام سعى وجودى است نه اطلاق مقابل تقييد كه خود در حقيقت تقييد است . يعنى محال است كه ماخوذ به قيد عموم و اطلاق ، يا ماخوذ به قيد مخصص گردد . زيرا كه در صورت اولى قيد عموم براى تجريد مقيد از ساير قيود است ، بنابراين طبيعت وجود يعنى حقيقت واجب ماخوذ به قيد عموم بايد مفهوم عام ذهنى باشد و در خارج متحقق نباشد .