مجموعة رسائل — الجزء ٣، الصفحة ٠.٩١

[ 30 ] كلمة في معنى التقوى في إسناد الأفعال إلى اللَّه سبحانه وإسنادها إلى العباد

نقايص وقبايح ، أمور عدميه است وعدم عبد راست ؛ بل هو العدم حقيقة . قال اللَّه تعالى :

« ما أَصابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَما أَصابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ » « 1 » .

وفي الحديث النبوي صلى الله عليه وآله : ( من وجد خيراً فليحمد اللَّه ، ومن وجد غير ذلك فلا يلومنّ إلّا نفسه ) .

وفي كلام أمير المؤمنين عليه السلام : ( ولا يحمد حامد إلّاربّه ، ولا يلم لائم إلّانفسه ) « 2 » .

وچون چنين كند « 3 » ، سلوك مسالك أدب وانتهاج منهاج علم به تقديم رسانيده باشد .

واگر چه توحيد خالص به مقتضاى : « قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ » « 4 » ، استناد « 5 » همه است به حقّ ، امّا اگر سالك پيش از طهارت نفس ، هر دو را به حقّ اسناد « 6 » كند ، يمكن كه در بوادي « 7 » أباحت هلاك شود . واگر بعد از آن اسناد « 8 » كند ، به اساءت أدب موسوم گردد .

گفت آدم كه ظلمنا نفسنا * أو ز فعل حقّ نبد غافل چو ما « 9 »

واگر گوييم « 10 » : متقى كسى است كه حقّ را وقايهء خود گرفته باشد در ذات وصفات وافعال ، افعال أو در افعال حقّ فانى شده باشد وصفات أو در صفات حقّ مستهلك وذات‌او در ذات حقّ مستتر ، همه راست باشد .

تسترت عن دهري بظلّ جناحه * فعيني ترى دهري وليس يراني

فلو تسأل الأيام ما اسمي مادرت * وأين مكاني ما درين مكاني « 11 »

( 1 ) - النساء : 79 . ( 2 ) - نهج البلاغة ، الخطبة 16 . ( 3 ) - دا : - كند . ( 4 ) - النساء : 78 . ( 5 ) - مر : اسناد . ( 6 ) - دا : استناد . ( 7 ) - مر : وادى . ( 8 ) - دا : استناد . ( 9 ) - مثنوى معنوي ، ص 72 ، دفتر أول ، مثنوى : « أضافت كردن آدم آن زلّت را به خويشتن . . . » . ( 10 ) - مر : گويم . ( 11 ) - شرح فصوص الحكم ، ص 142 .