تقريرات فلسفه امام خمينى ( شرح منظومه ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٨٩
بيان اعتبار به شرط لا در ماده
بيان اعتبار به شرط لا در ماده
بيان اعتبار به شرط لا در ماده
در ماده همچنين شرح مىدهيم كه براى مادة المواد عالم هم ، اعتبار لا به شرط و به شرط لا هست و به جهت تفتيش از حالاتى كه دارد اين دو اعتبار در او گفته مىشود .
البته هيولاى اولى كه در غايت ابهام بوده و پهنهء عالم طبيعت را فرا گرفته است و صورت جسم مطلق به او مىرسد و چون با اين صورت نمىتواند جلوه‌گر شود مگر اينكه به صورت جسم خاصى درآيد ؛ لذا هميشه با صورتى از صور جمادى و نباتى و حيوانى و انسانى متحد مىشود كه صورت انسانى آخرين مرتبهء طبيعت بوده و سير عالم طبيعت به اين مرتبه ختم مىشود .
براى تحقيق مطلب گوييم : نزاعى بين فلاسفه هست در اينكه آيا تركيب بين ماده و صورت تركيب انضمامى است يا تركيب اتحادى ؟ هر قولى را فرقه‌اى اختيار نموده‌اند . « 1 » و لكن حق تفصيل است ، يعنى ماده با بعضى صور تركيب اتحادى داشته و با بعضى صور تركيب انضمامى دارد .
و لذا مىگوييم : هيولاى اولى صرف القوه بوده و قابليت دارد در مراتبى سير كرده و در هر مرتبه فعليتى به خود بگيرد . مثلًا مادهء اين شجر ، در وقتى با صورت شجريه هم آغوش نبود و در بذر ، قوهء امكان اتحاد با صورت شجريه بود و از مرتبهء قوه حركت كرده به مقامى رسيد كه سر از گريبان اين شجر بيرون آورد ، در اين مقام يك فعليت به خود گرفته و صورت نباتيهء شجريه با آن فعليت ، اتحاد پيدا نموده و اين تركيب اتحادى است .
زيرا در اين شجر ، آن ماده است كه شجر شده و با اين صورت شجريه متحد شده است و اين مقام فعليت ماده نسبت به مقام فعليت شجريه لا به شرط است ؛ چون اگر لا به شرط نبود نمىتوانست با اين صورت شجريه متحد شود .
( 1 ) - رجوع كنيد به : اسفار ، ج 5 ، ص 282 - 286 ؛ شوارق الالهام ، ص 172 - 174 ؛ شرح منظومه ، بخش حكمت ، ص 105 .