تقريرات فلسفه امام خمينى ( شرح منظومه ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٣٧
اقسام هشتگانهء سبق
اقسام هشتگانهء سبق
اقسام هشتگانهء سبق
سبق داراى اقسامى است :
1 - سبق زمانى : و آن انفكاك در وجود است ، يعنى سابق در وجود منفك باشد ؛ اعم از اينكه سابق و لاحق غير مجتمعين در وجود باشند بالذات مانند ازمنه ، يا بالعرض مانند زمانيات مثل طوفان نوح عليه السلام و بعثت خاتم الانبياء صلى الله عليه و آله و سلم .
2 - سبق بالرتبه : يعنى بالترتيب ، مثل اينكه نقطهاى را مانند نقطهء كعبه ملاحظه نموده و وضع و نسبت اشخاص را با آن ملاحظه نماييم ؛ چنان كه وضع امام قريب و مقدم بر وضع مأموم است .
3 - سبق بالشرف : مانند تقدم فاضل بر مفضول .
4 - سبق بالطبع : كه سابق عقلًا مقدم باشد ، مانند تقدم علت ناقصه و اجزاء علت بر معلول ، كه البته بايد جزء اول علت در وجود مقدم باشد .
5 - سبق بالعليه : مثل تقدم علت تامه بر معلول .
6 - سبق بالماهيه يا سبق بالتجوهر : و آن تقدم علل قوام بر معلول در نفس شيئيت ماهيت و جوهر ذات است ، يعنى اگر به تقرر ماهيات و اينكه ماهيات از تمام وجودات منفك مىشود قائل شويم ، پس ملاك تقدم وجود نيست ؛ زيرا در تقرر ماهيات فرض كرديم ماهيت منفك از تمام وجودات است . بنا بر اين تقدم بايد در نفس شيئيت ماهيت باشد ، مانند تقدم جنس و فصل بر نوع و ماهيت بر لوازم آن و ماهيت بر وجود