دروس تفسير سوره حمد ، جهاد اكبر يا مبارزه با نفس ( نامه هاى اخلاقى - عرفانى ) ( موسوعة الإمام الخميني 50 ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٥٨
تنزّل قرآن براى فهم بشر
هستند : « من لال خواب ديده [ و . . . . » ؛ « 1 » ] هم آن‌ها عاجزند از گفتن و هم ما عاجزيم از شنيدن . گفته‌اند ، لكن براى ما نيست ؛ ما همان امورى كه قابل فهممان است مىفهميم . قرآن همه چيز است ، احكام شرعيهء ظاهريه دارد ، قصّه‌هايى دارد كه لبابش را ما نمىتوانيم بفهميم ، ظواهرش را مىفهميم . براى همه هم هست ، لكن يك چيزى است كه همه از آن استفاده مىكنند ؛ لكن آن استفاده‌اى كه بايد بشود . آن استفاده را به حسب : « إنَّما يَعْرِفُ الْقُرْآنَ مَنْ خُوطِبَ بِهِ » « 2 » ، خود رسول اللَّه [ مىبرَد ] . ديگران محرومند مگر به تعليم او ، اولياء هم با تعليم او .
در عين حال باز نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ * عَلى قَلْبِكَ « 3 » نازل شده ، تنزّل كرده ، و با دست روح‌الامين آمده ؛ لكن در مقام تنزّل ، اين نزول هست . يك مقامى
( 1 ) - قسمتى از بيت منسوب به شمس تبريزى است كه تمام آن - چنان‌چه امام در ديگر كتب‌خود نقل مىكنند - اين است : « من گنگ خواب ديده و عالم تمام كر من عاجزم ز گفتن و خلق از شنيدنش » ( 2 ) - زيد شحام گويد كه قتادة بن دعامة خدمت امام باقر عليه السلام رسيد حضرت به او فرمودند : « آيا تو فقيه اهل بصره هستى ؟ قتاده عرض كرد : چنين گمان مىكنند . سپس حضرت فرمود : خبردار شده‌ام كه تو قرآن تفسير مىكنى ؟ قتاده جواب داد : آرى . حضرت فرمودند : آيا قرآن را از روى علم و آگاهى تفسير مىكنى يا بر پايهء جهل و نادانى ؟ گفتگوى آنان ادامه پيدا كرد تا آن جا كه حضرت فرمودند : « وَيْحَكَ يا قُتادَةُ إِنَّما يَعْرِفُ الْقرآنَ مَنْ خُوطِبَ بِهِ » ، واى بر تو اى قتاده ! جز اين نيست كه قرآن را فقط آن كسى كه مورد خطاب آن قرار گرفته مىشناسد . ( الكافي ، ج 8 ، ص 311 ، حديث 485 ؛ بحار الأنوار ، ج 24 ، ص 238 ، حديث 6 ) ( 3 ) - تمام آيات : ( وَ إِنَّهُ لَتَنْزِيلُ رَبِّ الْعالَمِينَ * نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ * عَلى قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنْذِرِينَ ) ؛ « و اين قرآن نازل شده از پروردگار جهانيان است آن را روح‌الامين بر قلب تو نازل كرده تا از بيم‌دهندگان باشى » . ( الشعراء ( 26 ) : 192 - 194 )