الشواهد الربوبية في المناهج السلوكية ( مقدمه فارسى وحواشي سبزوارى ) — الصفحة ١١١

دانشمندان طبقهء بعد از ملا عبد الرزاق و فيض و تنكابنى و ملا رجبعلى قدس اللّه اسرارهم

فتنه‌هاى متعدد پىدرپى در شهر قزوين شيخ احمد احسائى را در مناظره محكوم نمود يكى از علل مخالفت اتباع احسائى با ملا صدرا همين قضيه مىباشد . شيخ احمد شروح و تعليقاتى بر برخى از آثار ملا صدرا بعنوان رد و مناقشه و انتقاد نوشته است و مبانى أو را به خيال خود رد نموده است . حقير بدقت آثار أو را چندين بار مكرر بدقت مطالعه كرده است و بجرأت مدعى است كه شيخ احمد براي نمونه يك قاعده از قواعد فلسفه و عرفان را درك ننموده است و من حيث لا يشعر در جميع مبانى فلسفي قلم فرسائى نموده است . نعوذ باللّه من الغواية و استعيذ به من متابعة النفس و الهوى ( 1 ) .

آخوند ملا اسمعيل درب كوشكى نيز در مجلس مناظره‌يى كه در اصفهان تشكيل شد با شيخ احمد مباحثهء طولانى نمود و شيخ احمد را در جدل علمى منكوب نمود روى همين مناظرهء مفصل و مجاب شدن احسائى حاج ملا هادي سبزوارى نوشته است « علم شيخ احمد در مقابل علم علماى اصفهان نمودى نكرد ولى در زهد بىنظير بود » و گرنه احسائى در علوم نقلى از اكابر عصر خود بود و آثارى از أو در نقليات در دست است كه حاكى از تسلط و تبحر أو مىباشد ولى در علم فلسفه بسيار راجل و كم‌مايه و ناوارد بوده است . مطالب مضحك و بىاساس كه مبتنى بر هيچ اصلى نيست در آثار أو فراوان است .

بعد از بحث و جدل علمى ملا آقا با شيخ در محضر ملا محمد تقى برغانى و مجاب شدن شيخ ، برغانى شيخ را تكفير نمود و چون ملا محمد تقى در علميت و صلاح و سداد مورد تصديق فقهاى عصر خود بود در اين حكم علماى عراق و ايران از ملا محمد تقى تبعيت نمودند ، شيخ احمد ناچار به وطن خود احساء و قطيف به قصد زيارت