يادنامه علامه شريف رضى ( فارسى ) — الصفحة ٨٥

چگونه و چه هدفى در اندك نمودن عدد مؤمنين مبارز در نظر كفار و بالعكس وجود دارد ؟

توجيه صحيح آيه مزبور اين است كه تعداد مشركين در جنگ بدر نهصد و پنجاه تن و عدد مسلمين هم سيصد و چهارده نفر بوده‌اند و حق تعالى جمعيت كفار را در نظر مسلمانان ششصد و اندى نمود و مشركين هم مسلمانان را كمتر از آنچه بودند ديدند ، و در آيات قبل هم خداوند اعلام داشته است كه اگر نفرات مسلمين يك صد باشد به دويست نفر مشرك غالب خواهند آمد ، لذا پروردگار ، عدد مشركين را به همان مقدارى كه وعده غلبه داده بود به نظر مسلمين آورد تا بر مؤمنين لطفى فرمايد و به آنان نيرو بخشد ، و از سوى ديگر سپاه اسلام را به چشم كفار كمتر از عدد حقيقى خود جلوه داد اما در دلهايشان رعبى قرار داد بگونه‌اى كه از همان عده قليل بسيار واهمه داشتند و اين امر موجب تضعيف روحيه آنان شد و اراده‌شان متزلزل گرديد .

دليل ما بر اثبات اين مدعا ، آيه كريمه ذيل است :

وَ إِذْ يُرِيكُمُوهُمْ إِذِ الْتَقَيْتُمْ فِي أَعْيُنِكُمْ قَلِيلًا وَ يُقَلِّلُكُمْ فِي أَعْيُنِهِمْ لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْراً كانَ مَفْعُولًا نكته اعجاز در اين آيه آنجا است كه هر يك از دو گروه ، ديگرى را بر خلاف آن چه هست مىبيند ، تا نصرت الهى و پيروزى مؤمنين تحقق پذيرد . ابو اسحاق زجاج هم به همين مضمون به فرّاء ، پاسخ گفته است .

پس از آن سيد رضى ( ره ) سه قول ديگر را در اين باب ذكر مىكند چون شبيه آنچه گفتيم مىباشد لذا از ذكر آن اقوال خوددارى مىشود ، و در آخر به هشتمين قول اشاره مىكند كه بدين شرح مىباشد :

قاضى القضات ابو الحسن گويد : احتمال دارد كه مراد از آيه كريمه قَدْ كانَ لَكُمْ آيَةٌ فِي فِئَتَيْنِ الْتَقَتا برهان و حجتى يقين بر انگيز باشد از سوى خداوند ، و احتمال هم دارد كه علامت و نشانه‌اى باشد كه حدس و گمان خبر نصرت و پيروزى را كه پروردگار داده است تقويت كند تا ترسى كه از غلبه كفار داشتند بر طرف گردد و آرامش پيدا كند .

سيد رضى ( ره ) مىفرمايد : خداى سبحان در آيهء 43 انفال كه قبلا به آن اشاره كرديم و آن عبارت است از : إِذْ يُرِيكَهُمُ اللَّهُ فِي مَنامِكَ قَلِيلًا وَ لَوْ أَراكَهُمْ كَثِيراً لَفَشِلْتُمْ وَ لَتَنازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ هدف از اندك جلوه دادن مشركين را در چشم مسلمانان بيان فرموده است و پس از آن در آيه ديگر فرموده است : وَ إِذْ يُرِيكُمُوهُمْ إِذِ الْتَقَيْتُمْ فِي أَعْيُنِكُمْ قَلِيلًا از اين دو آيه چنين بدست مىآيد كه بايد ديدن در خواب و بيدارى هر دو داراى يك غرض و منظور باشد ، چنان كه حق تعالى بيان داشته است كه در خواب ، گروه مشركين را به رسول اكرم