يادنامه علامه شريف رضى ( فارسى ) — الصفحة ١٤٢

اهميت كتاب « تلخيص البيان فى مجازات القرآن » :

است « 42 » : « الحسرة : الندامة » و در بحث از آيهء « فَإِذا عَزَمْتَ » آيهء 159 ، آل عمران گفته است « 43 » : اى : « اذا اجمعت » و در بحث از آيهء ما كانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَغُلَّ آيهء 161 ، آل عمران نوشته است « 44 » : اى ان يخان .

منظور اينست كه ابو عبيده به ترجمهء لفظى و بيان كلمه‌اى كه معناى تحت اللفظ كلمه را روشن كند ، اكتفاء كرده است ، در صورتى كه سيد شريف رضى ، در قرن چهارم هجرى در بحث از هر آيه توضيحات كافى داده و خواننده را به زيباييهاى كلام خدا آگاه كرده است .

مثلا ابو عبيده در بحث از آيهء « وَ لا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلى عُنُقِكَ » آيهء 29 ، الاسراء گفته است « 45 » :

مجازه فى موضع قولهم : « لا تمسك عما ينبغي لك ان تبذل من الحق » و سپس افزوده است كه « و هو مثل و تشبيه » در صورتى كه سيّد شريف رضى ، در بارهء اين آيه ، بتفصيل بحث كرده « 46 » و گفته است كه اين آيه ، استعارتى لطيف است و منظور از « يد » معناى حقيقى آن كه عضو بدن باشد نيست ، بلكه منظور از « وَ لا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلى عُنُقِكَ » كنايتى است از بخل و خست و گرفتگى . و منظور از بخش دوم آيهء لا تَبْسُطْها كُلَّ الْبَسْطِ كنايتى است از تبذير و اسراف و افراط و در بخشش مال .

و سپس افزوده است كه هر دو جنبه يعنى امساك و افراط ، مذموم است و ناپسند ، مگر اين كه در حد وسط باشد و متعادل . و سپس افزوده است كه بايد تفسير آيهء مزبور را آيهء وَ الَّذِينَ إِذا أَنْفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَ لَمْ يَقْتُرُوا وَ كانَ بَيْنَ ذلِكَ قَواماً آيهء 67 ، فرقان .

اقتباس كرد ، زيرا قرآن مجيد گفته است : آنان كه چون خرج كنند ، اسراف نكنند و بخل هم نورزند و ميان اين دو ، معتدل باشند .

ابو عبيده ، در بحث از آيهء « وَ كُلُوا وَ اشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ » « 47 » آيهء 187 ، بقرة ، فقط گفته است « 48 » : « الخيط الابيض : هو الصبح

( 42 ) ر ك : ماخذ سابق ص 107 . ( 43 ) ر ك : همان ماخذ و همان صفحه . ( 44 ) ر ك : همان ماخذ و همان صفحه . ( 45 ) ر ك : ماخذ سابق ص 375 . ( 46 ) ر ك : تلخيص البيان ص 200 . ( 47 ) يعنى : و بخوريد و بياشاميد تا آغاز صبحدم ، رشتهء سفيد از رشتهء سياه بر شما نمايان شود . ( 48 ) ر ك : مجاز القرآن ص 68 .