غروب خورشيد فقاهت ( زندگينامه وآثار ومبارزات آقاى خوئى ) ( فارسى ) — الصفحة ١٠
* سخنى با خواننده :
پس صالحان نيز مانند مصلحان ارزشمندند و خدمت كرده‌اند گو اين كه مصلح شمرده نشوند . « 1 »
همچنين آقاى سيد حميد روحانى در مقدمه كتاب اسناد انقلاب اسلامى چنين بيان مىدارد :
. . . عالمان وارسته فقيهان خود ساخته در راه پيامبران و امامان و براى تداوم مبارزه آنان شيوه‌ها و روش‌هاى گوناگون به كار بستند :
- راه پند و اندرز .
- راه نفوذ و رخنه در ميان دربارها و مراكز قدرت .
- راه روشنگرى ، افشاگرى . مبارزه منفى .
- راه درگيرى و قيام و انقلاب .
عالمان اسلامى و روحانيون وارسته اگر با مردمى نا آگاه و فريب خورده روبرو بودند ، براى ستم زدائى و رويارويى با خود كامگىها و بيدادگرىهاى طاغوتان ، ناگزير راه پند و اندرز و تاكتيك رخنه ، نفوذ ، ارتباط و رفت و آمد را در پيش مىگرفتند و بدين سان زورمداران را تا آن جا كه توان داشته‌اند . از جنايت ، ستمگرى و خيانت به اسلام و منافع و حقوق مردمان باز مىداشتند و اگر ملّتى آگاه و وفادار بهمراه داشتند ، به مبارزه منفى و يا به خيزش و قيام دست مىزدند و بدين گونه كاخ‌نشينان ، مسرفان و مستكبران را تا هر پايه‌اى كه امكان داشت به عقب‌نشينى وا مىداشتند .
محمود محمود در كتاب تاريخ روابط سياسى ايران و انگليس جلد پنجم صفحه 47 از قول لرد كورزون كه از مهره‌هاى معروف و خطرناك سياست استعمارى انگلستان است نقل مىكند كه : طبقهء مرتجع ايران كه در رأس آن‌ها علماء قرار گرفته‌اند ، اين طبقه با هر بدعتى ( / نوآورى ) كه نفوذ اروپا را در ايران زياد كند ، مخالف مىباشند . اساساً ويژگى مشترك جميع بدعت‌گذاران و سردمداران جريانات انحرافى در دو قرن اخير - بلكه در تاريخ اسلام همين بوده است : كوبيدن اسلام سنّتى ، فقه سنّتى ، عزادارى سنّتى و . . . و درست همين جا است كه روشنفكر مذهبى معاصر با اين كه ظاهراً ادعا و عنوان مخالفت با الحاد و بازگشت به مذهب را دارد و مىخواهد با لا مذهبى و روشنفكران لا مذهب بستيزد نهايتاً به تز اسلام منهاى آخوند و نفى تشيّع سنّتى مىرسد . و نيز به همين دليل است كه روشنفكر مذهبى گرفتار التقاط است .
مانند : شريعت سنگلجى ، احمد كسروى و . . .
( 1 ) . * نهضتهاى اسلامى در صد ساله اخير ، صفحه 8 .