هفده رساله ( عربى وفارسى ) ( به ضميمه چهار رساله از ديگران ) — الصفحة ٣٠١

[ اعمال خليفهء اوّل ]

است .

و جواب از اين ، گفته ملا على به آنكه « اين تواضع است و شكست نفس » « 1 » . و معلوم است كه تواضع و شكست نفس در مثل اين امور معنى ندارد ؛ چرا كه نمىتواند بود كه كسى را كه خدا و پيغمبر امامت و حكومت دينى و دنيايى مردمان داده باشد و او گويد كه : « شما بر طرف كنيد قبول كردن امامت مرا ، چرا كه من بهتر از شما نيستم و على بهتر از ماست » ؛ به واسطهء آنكه اين رد بر خدا و رسول است .

ديگرآنكه عمر گفت كه :

كانت بيعة أبي بكر فلتة وقى اللّه المسلمين شرّها و من عاد إلى مثلها فاقتلوه . « 2 »

يعنى : قبول كردن مردمان ابى بكر را به امامت و خلافت ، كار ناگهانى بود از روى خطا ، نه از روى تدبير و اصل و دليل و قاعده .

و نگاه دارد خدا مسلمانان را از شرّ چنين امرى . و هركس كه رجوع كند و برگردد به سوى اين نوع بيعتى ، پس بكشيد آن‌كس را .

و از عجايب است جواب ملا على كه گفته :

تقدير اين عبارت آن است كه : كانت بيعة أبي بكر فلتة وقى اللّه المسلمين عن شرّ الخلاف الذي كاد أن يظهر عندها ، فمن عاد إلى مثل تلك المخالفة الموجبة للتبديل ، فاقتلوه . « 3 »

( 1 ) - شرح تجريد قوشچى ، ص 480 . ( 2 ) - المواقف چاپ شده ضمن شرح المواقف ، ج 8 ، ص 358 ؛ تجريد الاعتقاد ، ص 245 ؛ شرح نهج البلاغة ، ج 2 ، ص 26 و ج 17 ، ص 164 ؛ اثبات الهداة ، ج 2 ، ص 342 ، 343 ، 362 ؛ غاية المرام ، ص 560 - 561 . ( 3 ) - شرح تجريد قوشچى ، ص 480 .