هفده رساله ( عربى وفارسى ) ( به ضميمه چهار رساله از ديگران ) — الصفحة ٢٣٧

اوّل آنكه خداى تعالى قادر مختار است

ديگر آنكه هرچه غير خداى تعالى است حادث است ؛ يعنى نبوده است ، پس پيدا شده و پيش از او چيزى ديگر نبوده ، زيرا معلوم شد كه وجود هر موجود كه غير خداى تعالى است ، از غير است ؛ پس غير ، پيش از او موجود نباشد . پس خداى تعالى پيش از همهء عالم - كه غير خودش است - موجود باشد . پس عالم حادث باشد .

ديگر آنكه هرچيز كه غير خداى تعالى است ، فانى و نيست مىشود به اجماع و نصّ ؛ مثل قول خداى تعالى :

كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ . « 1 »

يعنى : هرچيز كه موجود است نابود شونده و بر طرف شونده است الّا ذات حق تعالى كه باقى است و فانى نمىشود .

و مقرّر شده نزد علما كه هرچه فانى و نابود مىشود حادث است ، پس عالم حادث باشد .

و چون عالم حادث باشد ، پيداكنندهء او كه خداى تعالى است ، قادر مختار باشد نه موجب ، چرا كه مخلوق و اثر موجب هرگز از موجب جدا نگردد چنان كه سوختن از آتش . و چون خداى تعالى حادث نيست بلكه هميشه بوده و هست ، پس موجب نخواهد بود با آنكه مخلوقش حادث باشد .

و ديگر آنكه معلوم شد به نصّ و اجماع كه غير خداى تعالى فانى و نابود مىشود و مخلوق غير قادر مختار از او جدا نمىشود . لازم آمد كه خداى تعالى قادر مختار باشد .

ديگر آنكه آيات و روايات بر اينكه خداى تعالى قادر است ، بسيار

( 1 ) - سورهء قصص ( 28 ) : 88 .