رساله نفس ( فارسى ) — الصفحة ٢٤

باب « دوّم » « 14 » در بيان قوتهاء نفس « 15 »

« و امّا » « 1 » قوت عامله [ آن ] « 2 » است كه وى را عقل عملى خوانند ، و « اخلاق نيك و بد ازو آيد و استنباط صناعت ؛ و هر آنگه وى قاهر باشد بر قوت شهوت و غضب و ديگر قوتها ، پس از وى قوت اخلاق نيكو آيد ؛ و هر آنگه وى مقهور شهوت و غضب باشد ازو اخلاق بد آيد » . « 3 »

و امّا قوت عالمه « آنست كه او را » « 4 » عقل نظرى خوانند . و « او را » « 5 » ادراك معانى و صور عقلى آيد و كلّيات « در » « 6 » يابد . و وى را مراتب است از جهت ادراك اين معانى : يكى « آن وقت » « 7 » كه خالى « باشد از همه » « 8 » معقولات [ و ] « 9 » آن را عقل هيولانى « خوانند » « 10 » .

( 1 ) - م د ح ف : و .

( 2 ) - م د س آ ندارد .

( 3 ) - م د ل : و آن آنست كه اخلاق از آن آيد و استنباط صناعات كار او باشد ، هرگه كه وى قاهره باشد مرقوة شهوت و غضب و ديگر قوتهاى بدنى را از وى اخلاق نيكو آيد ، و هر گه كه وى مقهور شود شهوت و غضب را از وى اخلاق بد آيد - ف : و اخلاق نيك و بد ازو آيد و ازو آيد انبساط صناعت و هر آنگه كه او قاهر باشد بر قوت شهوت و غضب و ديگر قوتها ازو اخلاق نيكو آيد - ح : و او آنست كه اخلاق ازو آيد و استنباط صناعات هر آنكه كه وى قاهره باشد مرقوة شهوت و غضب و ديگر قوتهاء بدنى را از وى اخلاق بد پديد آيد - س آ : و او آنست كه اخلاق ازو آيد و هرگاه كه او قاهره باشد مر قوت شهوت و غضب و ديگر قوتهاى بدنى را ازو اخلاق نيكو آيد و هرگاه مقهور اين قوتها باشد چون شهوت و غضب و ديگر قوتهاى بدنى ازو اخلاق بد آيد .

( 4 ) - م د ل : آن را .

( 5 ) - م س ل ف ح آ : ازو - د : از آن .

( 6 ) - ل د م ح : اندر .

( 7 ) - س آ ح : اندر - م د : پس اندر .

( 8 ) - آ س ح : خالى باشد از - ف : خالى گردد از همهء .

( 9 ) - م د ل ح س آ ندارد .

( 10 ) - آ س : گويند .