كنوز المعزمين ( فارسى ) — الصفحة ٥٤

اوفاق و الواح اعداد

به همين منظور بوده است كه خواسته‌اند از طريق خواصّ اعداد و الواح ، توجّه مردم را بفنون رياضى سوق داده باشند . - چه منشأ ظهور بسيارى از علوم شريفه ، عقايد ساده و خرافى عامّهء مردم بوده است . كه چون اكثر بخرافات و افسانه‌ها معتقدند ، پيشوايان قوم از اين خصيصه استفاده كرده و بشر را از اين راه بطريق علوم و معارف حقيقى انداخته‌اند .

بارى مسألهء اوفاق يكى از مسائل مهمّ فنّ اعداد و الواح است .

وفق : عبارتست از حاصل جمع اعداد هر ضلعى از شكل مثلّث و مربّع و مخمّس و غيره .

وجه تسميهء وفق اين است كه چون خانه‌هاى اشكال را با قواعد مقرّره پر كرده و اعداد را هر كدام در خانهء خود نوشته باشند ، از هر ضلع و هر سمت كه حساب كنى حاصل جمع موافق و برابر باشد .

مقصود از مثلث در اين علم ، سطح سه ضلعى معروف نيست بلكه مقصود شكل سه اندر سه است ، كه سطح چهار گوشه‌يى را طولا و عرضا بسه خانه يعنى سه مربّع كوچكتر ، و جمعا به 9 خانه تقسيم كرده باشند .

و همچنين مقصود از مربع ، لوح چهار اندر چهار است كه سطح چهار گوشهء بزرگ ، بشانزده چهار گوشهء كوچكتر خانه بندى شده باشد . - و مخمس لوح پنج در پنج است مشتمل بر 25 خانه ، و بر اين قياس مسدّس و مسبّع ، تا لوح صد اندر صد كه از الواح بسيار مهمّ اعداد است و قواعد رياضى بسيار دقيق در آن به كار ميرود .

زكات : در اصطلاح اين علم عبارتست از عددى معيّن در هر شكل كه براى پر كردن خانه‌ها بطريق اوفاق ، نخست آن عدد را از عدد مفروض