كنوز المعزمين ( فارسى ) — الصفحة ٢٤
مشرب و مذاق شيخ در فلسفه - رفع شبههء استبعاد
افسونگران و دعانويسان بازارى است ؟ ! كسى كه در باب علّت و معلول و حدوث كائنات آن همه دقّت و تحقيق دارد ، چطور اين گونه امور وهمى را در انجاح مطالب و بر آمدن حوائج مؤثّر مىشمارد ؟ ! اين خود شبهه‌يى است قوىّ كه انتساب رساله را بشيخ مستبعد و اشخاص را در بادى نظر نسبت به اين ادّعا مردّد و دو دل بلكه منكر قاطع مىسازد .
اينك براى رفع استبعاد مىگوييم :
اوّلا نوع علومى كه از علوم غريبه شمرده مىشود به آن اندازه موهوم و خرافه نيست كه منكران تصوّر كرده‌اند . از مدّعيان دروغى و شيّادان كه با اين دامها ساده‌لوحان را فريب مىدهند بگذريد ، اين همه افسانه را نمىتوان بىاصل شمرد . - نوع اين علوم حقيقتى غير قابل انكار نيز دارد كه كمتر كسى بدان دست و از اسرار مكتوم آن آگاهى يافته است .
بديهى است كه اين همه شاخ و برگ بكلّى زائد و دروغ است ، امّا اصل مطلب در حدّ خود تا جايى كه با منطق عقل سليم سازگار باشد شايستهء انكار نيست .
امكان صدور غرايب و عجايب طبيعى را عقل سليم انكار نمىكند ليكن نه با اين حشو و زوائد كه دعوى داران دروغى مىگويند ، و نه بدان سبب كه عامّه تصور مىكنند ، و نه با آن توجيهات كه بعض علماى فن نوشته‌اند « 1 »
( 1 ) - توجيهات علماى فن از اين قبيل است كه بعضى ميگويند مؤثّر حقيقى در امور ، ارواح علوى است كه در تحت تأثير علّت اولى يعنى واجب الوجودند . و چون لوح مثلث و