اخلاق در قرآن ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٥٤
ذكر خدا چگونه است ؟
اصول اخلاقى است ؛ و سرانجام ، هوا پرستى انسان را در خويشتن فرو مىبرد ، و از همه چيز غافل مىكند .
يك انسان هوا پرست جز به اشباع شهوات خويش نمىانديشد ؛ رحم و مروّت و ايثار و فداكارى براى او مفهوم ندارد .
* * * در هفتمين آيه ، باز روى سخن به پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله است ؛ و او را از آنها كه از ياد خدا بيگانه‌اند ، برحذر مىدارد ؛ مىفرمايد : « از كسانى كه از ياد ما روى برگردانده‌اند و جز زندگى دنيا را نمىخواهند و نمىجويند ، روى بگردان ! ( فَاعْرِضْ عَنْ مَنْ تَولّى عَنْ ذِكْرِنا وَ لَمْ يُرِدْ الَّا الْحَيَوةَ الدُّنْيا )
در تفسير « ذكر خدا » در اين آيه ، بعضى گفته‌اند منظور قرآن است ، و بعضى آن را اشاره به دلائل عقلى و منطقى مىدانند ، و بعضى اشاره به ايمان ، ولى ظاهر اين است كه ذكر خدا مفهوم گسترده‌اى دارد كه همهء اين امور ، و مانند آن را شامل مىشود .
بعضى چنين پنداشته‌اند كه اين آيه دعوت به ترك جهاد مىكند ، و لذا گفته‌اند به وسيلهء آيات جهاد ، نسخ شده است ، در حالى كه نسخى در كار نيست ، بلكه منظور بىاعتنايى و ترك همنشينى نسبت به غافلان از ذكر خداست ؛ و اين كار هيچ گونه منافاتى با مسألهء جهاد در شرايط خاصّش ندارد .
در اين آيه ، رابطهء « دنيا پرستى » و « ترك ذكر خداوند » به خوبى روشن است ؛ و به اين ترتيب آثار ذكر خدا را در پرورش فضائل اخلاقى ، و آثار ترك آن را در پيدايش رذائل روشن مىسازد .
* * * در هشتمين آيه ، روى سخن به تمام مؤمنان است ، و همهء آنان را به سوى ذكر خدا دعوت مىكند ، و آن را با خروج از ظلمات و پيوستن به نور مرتبط مىسازد ؛ مىفرمايد :
« اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد ! خدا را بسيار ياد كنيد ، و صبح و شام او را تسبيح گوييد ! - او كسى است كه بر شما درود و رحمت مىفرستد و فرشتگان او ( نيز براى شما ) تقاضاى رحمت مىكنند ، تا شما را از ظلمات جهل و شرك و گناه به سوى نور ( ايمان و توحيد و