اخلاق در قرآن ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣١٧

آفات الِلّسان ( خطرات زبان )

15 - غيبت كردن

16 - سخن چينى ( حرف اين را براى آن بردن و ميان دو نفر يا دو گروه نفاق و آشوب به پا كردن . )

17 - نفاق در سخن ( كه در تعبيرات عربى به چنين كسان ذو اللِّسانين گفته مىشود ؛ مثلًا ، در پيش رو چيزى بگويد و در پشت سر چيز ديگر . )

18 - مدح نا به جا و ستايش از كسانى كه شايستهء ستايش نيستند

19 - نسنجيده و بىمطالعه سخن گفتن كه غالباً توأم با خطاها و خلافها است

20 - سؤال از مسائل پيچيده‌اى كه درك آن خارج از توان فكرى سؤال كننده است

دقت و بررسى نشان مىدهد كه آفات زبان منحصر به آنچه در بالا آمده نيست هر چند بخش مهمّى از آن را تشكيل مىدهد ؛ و شايد نظر مرحوم فيض كاشانى و غزالى نيز احصاء تمام گناهان زبان نبوده است ؛ به همين دليل ، موارد ديگرى را مىيابيم كه مىتوان بر آن بيست مورد افزود ، مانند موارد دهگانهء زير :

1 - تهمت زدن

2 - شهادت به باطل

3 - خودستايى

4 - نشر شايعات بىاساس و اكاذيب ، و اشاعهء فحشاء ، هرچند به عنوان ذكر احتمال باشد .

5 - خشونت در سخن و بى ادبى در كلام

6 - اصرار بى جا ( مانند اصرار بنى اسرائيل در مورد گاوى كه مأمور به ذبح آن بودند . )

7 - ايذاء ديگران با گفتار ، و به اصطلاح نيش زبان زدن

8 - مذمّت كسى كه سزاوار مذمّت نيست

9 - كفران و ناسپاسى با زبان

10 - تبليغ باطل و تشويق بر گناه و امر به منكر و نهى از معروف

شايد نياز به توضيح نباشد كه آنچه در بالا آمد نيز تمام گناهان زبان را تشكيل نمىدهد بلكه موارد سىگانهء فوق ، قسمت عمدهء آن است .