اخلاق در قرآن ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٦٢
تأثير معاشرت در تحليلهاى منطقى
فَتَكُونَ مَعَهُمْ ؛ فرزندم با دانشمندان دوستى كن ! و به آنها نزديك باش ! و همنشينى كن ! و به زيارت آنها در خانه‌هايشان برو ! باشد كه شبيه آنها شوى ، و با آنها ( در دنيا و آخرت ) باشى ! » « 1 »
كوتاه سخن اين كه ، در احاديث اسلامى ، تعبيرات فراوان پرمعنايى در زمينهء تأثير و تأثّر دوستان از يكديگر و شباهت اخلاقى آنها با هم ، مىخوانيم كه اگر تمام آنها گِرد آورى شود ، بحث مشروحى را تشكيل مىدهد .
براى حسن ختام ، اين سخن را با حديث كوتاه و پرمعنايى از على عليه السلام پايان مىدهيم ؛ امام در وصايايش به فرزندش امام حسن مجتبى عليه السلام فرمود :
« قارِنْ اهْلَ الْخَيْرِ ، تَكُنْ مِنْهُمْ ، وَبايِنْ اهْلَ الشَّرِّ تَبِنْ عَنْهُمُ ؛ با نيكان قرين و همنشين باش تا از آنها شوى ! و از بدان جدايى اختيار كن تا ( از بديها ) جدا شوى ! » « 2 »
تأثير معاشرت در تحليلهاى منطقى
تأثير معاشرت در تحليلهاى منطقى
مىگويند : بهترين دليل بر امكان چيزى وقوع آن است ؛ در موضوع مورد بحث ، مشاهدهء نمونه‌هاى عينى كه معاشرت با بدان سرچشمهء انواع انحرافات اخلاقى مىشود ، و معاشرت با نيكان در پاكسازى روح و جان انسان اثر مىگذارد ، بهترين دليل براى بحث مورد نظر است .
اين تشبيه قديمى ، كه اخلاق زشت و بد همانند بيماريهاى واگيردار است ، كه بسرعت به نزديكان و همنشينان سرايت مىكند ، تشبيه صحيح گويايى است ، مخصوصاً در مواردى كه بر اثر كمى سنّ و سال يا كمى معلومات و يا سستى ايمان و اعتقاد مذهبى ، زمينه‌هاى روحى براى پذيرش اخلاق ديگران آماده است ، معاشرت اين گونه افراد با افراد آلوده سمّ مهلك و كشنده‌اى است .
بسيار ديده شده است كه سرنوشت افراد خوب و بد ، بر اثر معاشرتها بكلّى دگرگون شده ، و مسير زندگانى آنها تغيير يافته است ؛ و اين امر دلائل مختلفى از نظر روانى دارد :
1 - از جمله مسائلى كه روانكاوان در مطالعات خود به آن رسيده‌اند وجود روح
( 1 ) . همان مدرك ، ص 189 . ( 2 ) . نهج البلاغه ، وصيّت على عليه السلام به امام حسن عليه السلام ( نامهء 31 ) .