اخلاق در قرآن ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٥٢

1 - پاك بودن محيط

اصلاح محيط اهمّيّت فراوان داد .

البتّه تفسيرهاى سه گانهء بالا هيچ گونه منافات با هم ندارد ؛ ممكن است تمثيل فوق ناظر به همهء اين تفسيرها باشد .

آرى ! محيط اجتماعى آلوده ، دشمن فضائل اخلاقى است ؛ در حالى كه محيطهاى پاك بهترين و مناسبترين فرصت را براى تهذيب نفوس دارد .

در حديث معروفى از پيغمبر اكرم مىخوانيم كه روزى ياران خود را مخاطب ساخته و فرمود : « ايَّاكُمْ وَخَضْراءَ الدِّمَنِ ، قَيلَ يارَسُولَ اللَّهِ وَمَنْ خَضْراءُ الدَّمَنِ قالَ صلى الله عليه و آله : الْمَرْئَةُ الْحَسْناءُ فى مَنْبَتِ السُّوْءِ ؛ از گياهان ( زيبايى كه ) بر مزبله‌ها مىرويد بپرهيزيد ! عرض كردند اى رسول خدا ! گياهان زيبايى كه بر مزبله‌ها مىرويد اشاره به چه كسى است ؛ فرمود : زن زيبايى كه در خانواده ( و محيط ) بد پرورش يافته ! » « 1 »

اين تشبيه بسيار گويا مىتواند اشاره به تأثير محيط خوب و بد در شخصيّت انسان باشد و يا اشاره به مسألهء وراثت به عنوان يك وسيلهء زمينه‌ساز و يا هر دو .

در آيهء دوم سخن از قوم بنى اسرائيل است كه سالها تحت تعليمات روحانى و معنوى موسى عليه السلام در زمينهء توحيد و ساير اصول دين قرار داشتند و معجزات مهمّ الهى را همچون شكافته شدن دريا و نجات از چنگال فرعونيان ، بطور خارق‌العاده با چشم خود ديدند ؛ امّا همين كه در مسير خود به سوى شام و سرزمينهاى مقدّس ، با گروهى بت‌پرست برخورد كردند ، چنان تحت تأثير اين محيط ناسالم قرار گرفتند كه صدا زدند : « يا مُوسَى اجْعَلْ لَنا الهاً كَما لَهُمْ آلِهَةٌ ؛ اى موسى براى ما بتى قرار بده همان گونه كه آنها داراى معبودان و بتها هستند ! »

موسى از اين سخن بسيار متعجّب و خشمگين شد و گفت : « به يقين شما جمعيّتى جاهل و نادان هستيد ! ( قالَ انَّكُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ )

سپس بخشى از مفاسد بت‌پرستى را براى آنها شرح داد .

و عجب آن كه بنى اسرائيل بعد از توضيحات صريح موسى عليه السلام نيز اثر منفى آن محيط

( 1 ) . وسائل الشّيعه ، جلد 14 ، صفحهء 19 ، حديث 7 - بحار الانوار ، جلد 100 ، صفحهء 232 ، حديث 10 .