اخلاق در قرآن ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٢٩

ديدگاه سوم ، ديدگاه سير و سلوك است .

موانع و طريق مقابلهء با رهزنان راه و دزدان و دشمنان جان و مال لازم است .

اين سفر روحانى و معنوى داراى منزلگاههايى است و گردنه‌هاى صعب‌العبور ، و پرتگاههاى خطرناك كه بايد با كمك راهنمايان آگاه بسلامت از آنها گذشت ، و يكى را بعد از ديگرى پشت سر گذاشت تا به سر منزل مقصود نائل شد .

گر چه بعضى اصرار دارند كه مسألهء سير و سلوك الى اللَّه و آگاهى بر راه و رسم و منزلگاهها و مركب و زاد و توشه و راهنما ، علم جداگانه‌اى است غير از علم اخلاق ، ممكن است از يك نظر چنين باشد ولى با يك ديد وسيع كلّى سير و سلوك روحانى در همان مسيرى قرار دارد كه تربيتهاى اخلاقى و پرورش صفات فضيلت در آن قرار دارد ؛ يا حدّ اقل ، اخلاق الهى ، بخشى از سير و سلوك روحانى است .

به هر حال ، در آيات و روايات اسلامى نيز اشاراتى به اين ديدگاه ديده مىشود .

از جمله در آيهء شريفهء 156 سورهء بقره مىخوانيم : « الَّذينَ اذا اصابَتْهُم مُصيبَةٌ قالُوا انَّالِلَّهِ وَانَّا الَيْهِ راجِعُونَ ؛ صابران كسانى هستند كه هنگامى كه مصيبتى به آنها برسد مىگويند ما از آنِ خدا هستيم و به سوى او بازگشت مىكنيم . »

در اين آيه از يك سو انسان خود را مِلك خدا مىداند و از سوى ديگر خود مسافرى مىشود كه به سوى او در حركت است .

در سورهء علق مىخوانيم : « انَّ الى رَبِّكَ الرُّجْعى ؛ به يقين بازگشت همه به سوى پروردگار توست . » ( سورهء علق ، آيهء 8 )

در سورهء انشقاق آمده است : « ياايُّهَا الْانسانُ انَّكَ كادِحٌ الى رَبِّكَ كَدْحًا فَمُلاقيهِ ؛ اى انسان تو با تلاش و رنج به سوى پروردگارت پيش مىروى و سرانجام او را ملاقات خواهى كرد . » ( سورهء انشقاق ، آيهء 6 )

در سورهء رعد آمده است : « رَفَعَ السَّمواتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَها . . . يُفَصِّلُ اْلآياتِ لَعَلَّكُمْ بِلِقاءِ رَبِّكُمْ تُوقِنُونَ ؛ خداوند همان كسى است كه آسمان را بدون ستونى كه قابل رؤيت باشد آفريد . . . او آيات ( خود ) را ( براى شما ) شرح مىدهد تا به لقاى پروردگارتان يقين پيدا كنيد . » « 1 »

( 1 ) . سورهء رعد ، آيهء 2 .