ايضاح الحكمه ترجمه و شرح بداية الحكمه ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤١٢
1 - معقول چيست ؟
امكان هم وجود خارجى دارد ، يا صرف اعتبار عقلى است ؟ .
معقولات ثانيهء فلسفى چيست ؟
معقولات ثانيهء فلسفى چيست ؟
مصنف ( ره ) فرموده‌اند وجوب و امكان مانند ساير معانى فلسفى از قبيل وحدت و كثرت و قدم و حدوث و قوه و فعل و غير آنها ، مفاهيمى هستند كه از آنها به معقولات ثانيه فلسفى ياد مىشود . و قبلا در مرحله يكم فصل هشتم ( مبحث « نفس الامر » ) از اين مفاهيم به مفاهيم اعتبارى عقلى كه از خارج انتزاع نشده‌اند ، و عقل با فعاليت مخصوص خود آنها را ساخته است ياد كردند . و در مرحلهء يازدهم ، فصل نهم نيز علم حصولى را به دو قسم حقيقى و اعتبارى تقسيم نموده و فرموده‌اند :
مفاهيم حقيقى مفاهيمى هستند كه گاهى در خارج موجود مىشوند و آثار وجود خارجى بر آنها مترتب مىشود و گاهى در ذهن موجود مىشوند و آثار وجود خارجى بر آنها مترتب نمىگردد و اين همان ماهيت است .
و مفاهيم اعتبارى مفاهيمى هستند كه دو نحوه وجود ، خارجى و ذهنى ندارند ، و اين مفاهيم را ذهن با عمل و فعاليت مخصوص خود ساخته و بر مصاديق آنها منطبق مىسازد .
اكنون لازم است اين بحث را كه از بحثهاى بسيار ارزنده در معرفت‌شناسى و فلسفه بشمار مىرود ، مطرح نموده و جوانب مختلف آن را بررسى نمائيم :
1 - معقول چيست ؟
1 - معقول چيست ؟
قبل از هرچيز لازم است كلمهء « معقول » را مورد توجه قرار داده ببينيم مقصود از آن چيست ؟ .
مقصود از معقول ، مفاهيم و ادراكات كلى انسان است در مقابل مفاهيم و ادراكات جزئى . يعنى مفاهيمى كه محصول كار قوهء تفكر و عقل مىباشند همان گونه كه مفاهيم جزئى محصول كار قوهء حس و خيال مىباشند .