ايضاح الحكمه ترجمه و شرح بداية الحكمه ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٩٨

ماديون و ملاك نيازمندى به علت

مىفهميم كه موجود بودن ملازم با معلول بودن است .

بر اين استدلال دو ايراد روشن وارد است :

1 - ما اگر صرفا به مقدار شهود و احساس خود قناعت كنيم ، فقط بايد بگوئيم كه بعضى از قضايا و حوادث ، متعاقب بعضى ديگر پيدا مىشوند و نمىتوانيم بگوئيم بعضى علت بعضى ديگر هستند ؛ زيرا ما عليت را نمىتوانيم از طريق احساس درك كنيم .

2 - آنچه ما مىتوانيم به واسطهء احساس و تجربه نتيجه بگيريم اين است كه تمام موجوداتى كه مشابه با موجودات تجربى ما هستند محتاج به علتى مشابه با علل تجربه شده هستند ، ولى موجوداتى كه تحت تجربه ما درنيامده‌اند و مشابه با مشهودات ما نيستند و اساسا ما از وجود آنها اطلاعى نداريم ، خارج از حوزهء نفى و اثبات ما است « 1 » .

* * *

( 1 ) اصول فلسفه و روش رئاليسم ، ج 3 ، ص 196 .