ايضاح الحكمه ترجمه و شرح بداية الحكمه ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٠٧

يادآورى دو مطلب

يادآورى دو مطلب

يادآورى دو مطلب

مصنف در نهايه در پايان اين فصل دو مطلب را يادآورد شده‌اند كه ذكر آن در اينجا مناسب است :

1 - مفاهيمى كه از وجود اعراض انتزاع مىشوند ، از مفاهيم ماهوى بشمار نمىروند ، مثلا وقتى سفيدى عارض جسم مىگردد . در اين‌جا سه مفهوم وجود دارد :

1 - مفهوم « بياض » ( سپيدى ) 2 - مفهوم « جسم » 3 - مفهوم « ابيض » ( سفيد ) . مفهوم اول و دوم از مفاهيم ماهوى هستند ، بياض ماهيت عرضى و جسم ماهيت جوهرى دارد . ولى مفهوم سوّم ( ابيض ) ، مفهومى است انتزاعى كه از ويژگى « لغيره » بودن وجود بياض انتزاع گرديده است ، و اين مفهوم از سنخ ماهيت نيست ، نه ماهيت براى جسم و نه ماهيت براى بياض . و اين به خاطر اين است كه وجود بياض از آن جهت كه براى جسم است ( و به همين لحاظ ابيض اشتقاق مىيابد ) نه طرد عدم از ماهيت خود مىكند و نه طرد عدم از ماهيت جسم ، بلكه طرد عدم صفتى از جسم مىكند ، يعنى عدم سفيد بودن .

2 - وجود ناعت يا لغيره با وجود لنفسه كه موضوع و منعوت آن است ، مغايرت ندارد ، بلكه وجود اعراض از مراتب وجود جواهر بشمار مىروند « 1 » .

( 1 ) زيرا وجود آنها گذشته بر اينكه ناعت وجود جوهر است ، قائم به وجود جوهر هم مىباشد ، بنابراين وجود عرض كه متكى به وجود جوهر است ، از شئون و مراتب آن خواهد بود ، ولى وجود صور جوهرى در عين اينكه ناعت وجود ماده مىباشند ، ولى از مراتب آن نخواهند بود ، زيرا وجود آنها جوهرى و قائم به نفس است ، نه قائم به وجود ماده ، و با توجه به اين بيان پاسخ اشكالى كه در تعليقه بر مصنف شده است كه اگر وجود اعراض از مراتب جوهر است بايد وجود صورت هم از مراتب وجود ماده باشد ، روشن خواهد شد . نهاية الحكمه ، مرحله ( 2 ) ، فصل ( 3 ) ، و تعليقه بر نهايه الحكمه ، شماره ( 43 ) .