ايضاح الحكمه ترجمه و شرح بداية الحكمه ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٦٠
ارزش براهين وجود ذهنى
ارزش براهين وجود ذهنى
ارزش براهين وجود ذهنى
اكنون كه با تفاوت براهين وجود ذهنى آشنا شديم لازم است كارآيى آنها را در رد دو نظريهء مقابل يعنى قول به اضافه و شبح مورد بررسى قرار دهيم و ببينيم آيا اين براهين كافى بر اثبات مدعاى حكماء هستند يا نه . به عبارت روشنتر در اينجا دو مطلب است :
الف : ابطال دو نظريه مقابل .
ب : اثبات نظريهء مورد قبول ( نظريهء حكماء ) .
حكيم علامه اين دو مطلب را كاملا از هم جدا كرده است ؛ زيرا پس از نقل هريك از دو نظريه اضافه و شبح ، نادرستى آن را يادآور شده ، آنگاه دلايل نظريه حكماء را بيان نمودهاند .
در ابطال نظريهء اضافه فرمودهاند : « و يرده العلم بالمعدوم اذ لا معنى محصلا للاضافة الى المعدوم » : يعنى نمىتوان علم را از مقوله اضافه دانست ، زيرا در مواردى كه ما علم به اشياء غير موجود داريم ، اضافه ميان نفس و معلوم خارجى معقول نيست . و در ابطال نظريهء « شبح » فرمودند : « و هذا فى الحقيقه سفسطة ينسد مغها باب العلم بالخارج من أصله » نظريهء شبح به سفسطه بازمىگردد كه باب علم به خارج را به كلى مسدود مىسازد ، زيرا هرگاه وجود ذهنى با وجود خارجى هم از حيثيت وجود و هم از حيثيت ماهيت تفاوت و تغاير داشته باشد ، از كجا كه ما به واقعيت خارجى علم داريم ، ممكن است صور ذهنى ما ساختههاى ذهن ما باشند و هيچگونه ربطى به واقعيت خارجى نداشته باشند .
حال بايد ديد آيا براهين وجود ذهنى ، وافى به مدعاى فلاسفه مىباشد يا نه ؟
مدعاى فلاسفه مركب از دو مطلب است :
الف : هنگام علم چيزى در ذهن موجود مىشود .
ب : ماهيت موجود ذهنى و خارجى يكسان است .