ايضاح الحكمه ترجمه و شرح بداية الحكمه ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢١١
انگيزهء اعتقاد قائلان به جواز اعادهء معدوم
انگيزهء اعتقاد قائلان به جواز اعادهء معدوم
انگيزهء اعتقاد قائلان به جواز اعادهء معدوم
انگيزه آن گروه از متكلمان كه اعاده معدوم را ممكن دانسته‌اند ، دفاع از « اصل معاد » است . آنان با توجه به ظواهر برخى از آيات و روايات ، معتقد شده‌اند به اينكه به هنگام نفخ صور نخست ، عالم به كلى فانى و معدوم مىگردد ، و از طرفى چون « اصل معاد » و زنده شدن دوباره انسانها از اصول قطعى و مسلم در همهء شرايع آسمانى است ، بنابراين براى پذيرفتن اصل معاد راهى جز اينكه اعادهء معدوم را جائز بدانيم وجود ندارد . بنابراين آنچه در اينجا مهم است اين است كه ريشه و منشاء اين اعتقاد را به‌طور صحيح مورد بررسى قرار دهيم تا معلوم شود كه آيا آيات و رواياتى كه اين گروه به آن تمسك كرده و معدوم شدن موجودات را به هنگام نفخ صور نتيجه گرفته‌اند ، واقعا همان مدلول را دارد يا آنكه بر چنين مطلبى دلالت ندارد ؟ در صورت نخست آيا آيات و روايات مخالف با آنها هم وجود دارد يا نه ؟ و اگر دلايل نقلى ( آيات و روايات ) مخالف هم وجود دارد ، از مطالعهء مجموع آنها چه نتيجه‌اى بدست مىآيد ؟
متأسفانه يكى از روشهاى ناصحيح كه گروهى از متكلمان در مراجعه به آيات قرآن و تفسير آنها به كار گرفته‌اند ، اين است كه به جاى آنكه به‌طور واقع‌بينانه و بدون پيشداورى مجموع آيات مربوط به يك موضوع را مورد مطالعه قرار دهند ، آنگاه به استنتاج بپردازند ، تنها به مراجعه به تعداد اندكى از آيات اكتفاء نموده و چه بسا قبلا عقيده‌اى را در كلام پذيرفته‌اند ، آنگاه براى توجيه آن نمونه‌هايى از آيات را هم پيدا كرده و به ظهور ابتدايى آنها استناد نموده‌اند ، بدون اينكه مجموع آيات مربوط به آن موضوع را مورد مطالعه قرار داده و براى تفسير آيات از خود آيات استمداد جويند و به فرموده على ( عليه السّلام ) قرآن را با قرآن تفسير نمايند « 1 » نه با آراء خاص كلامى خود . و اين شيوهء نادرستى است كه پىآمدهاى نادرستى هم
( 1 ) ينطق بعضه ببعض و يشهد بعضه على بعض ، نهج البلاغه ، خطبهء 133 .