ايضاح الحكمه ترجمه و شرح بداية الحكمه ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٦٢
نفس الامر به معنى عقل مجرد
دارد . اما اگر بگوئيم . « عدد پنج زوج است » اين حكم نفس الامريت ندارد . و صرف يك فرض ذهنى است ، بنابراين كلمهء امر به معناى شيء و كلمهء نفس به معنى ذات است يعنى حكم براى موضوع به حسب ذات و واقعيت آن ثابت است ، و كلمه نفس الامر در اصل « نفسه » بوده است ، مثلا گفته مىشود « زيد كاتب فى نفسه » . ولى به جاى ضمير ، اسم ظاهر ( كلمه امر ) به كار رفته است « 1 » .
نفس الامر به معنى عقل مجرد
نفس الامر به معنى عقل مجرد
برخى نيز نفس الامر را به عقل مجرد تفسير كرده‌اند ، و گاهى از آن به عالم « امر » تعبير آورده مىشود . و مرحوم سبزوارى به اين دو تفسير اشاره نموده و گفته است .
« به حد ذات الشيء نفس الامر حدّ * و عالم الامر و ذا عقل يعد »
و مير سيد شريف نيز عبارتى قريب به آن دارد مىگويد :
« هو عبارة عن العلم الذاتى الحاوى لصور الاشياء كلها كلياتها و جزئياتها و صغيرها و كبيرها » « 2 » : نفس الامر عبارت است از علم ذاتى كه دربر گيرندهء صور همه اشياء اعم از كليات و جزئيات و كوچك و بزرگ آنها است .
در مرحله دوازدهم در بحث مربوط به علم خدا به موجودات قبل از ايجاد آنها خواهد آمد كه برخى آن را از طريق وجود عقل توجيه كرده و گفته‌اند « خداوند به عقل اوّل علم حضورى دارد و به ما سوى آن از طريق ارتسام صور آنها در وجود عقل ، عالم است » .
در هرصورت اين تفسير از نفس الامر نادرست است ، و اشكال روشن آن همان است كه در متن ذكر شده است .
* * *
( 1 ) شوارق الالهام ، ص 122 . ( 2 ) التعريفات ، ص 108 .