كتاب النكاح ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٨
فلسفهء اوّل : شكى نيست كه طريق صحيح حفظِ نسل بشر ، نكاح است
الأمر الأوّل : دليل استحباب نكاح .
الأمر الثّاني : فلسفهء استحباب نكاح و مسائل فردى و اجتماعى آن .
الأمر الثّالث : تقسيم نكاح به اقسام خمسه ( واجب ، مكروه ، حرام ، مباح و مستحب ) .
الأمر الرّابع : كلمهء « نكاح » به چه معنى است ؟
الأمر الخامس : نكاح از جملهء عبادات است .
2 مقدّمه . . . . . 28 / 6 / 78
الأمر الأوّل : دليل استحباب نكاح
الأمر الأوّل : دليل استحباب نكاح
معمولًا بزرگان فقهاء به ادلّهء ثلاث ( كتاب اللّه و السنة و الإجماع ) استناد جستهاند :
الف ) آيه :
الف ) آيه :
« وَ أَنْكِحُوا الْأَيامى مِنْكُمْ وَ الصَّالِحِينَ مِنْ عِبادِكُمْ وَ إِمائِكُمْ إِنْ يَكُونُوا فُقَراءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلِيمٌ » . « 1 »
اين آيه مشتمل بر تأكيدات مهمّى است :
نكتهء اوّل : آيه مىفرمايد مقدّمات نكاح ايامى و عزّاب را فراهم كنيد و چون مخاطب همهء مردم هستند ، نشان مىدهد كه مسأله خيلى مهمّ بوده كه از همه كمك خواسته شده است .
پس به قياس اولويت از امر به فراهم كردن مقدّمات به استحباب نكاح پى مىبريم ، چون وقتى فراهم كردن مقدّمات مستحب باشد خود ازدواج به طريق اولى مستحب خواهد بود .
اين تعبير يا قليل النّظير است يا عديم النّظير ، چرا كه به جاى امر به اصل مطلب ، به فراهم كردن مقدّمات امر مىكند كه خود تأكيدى براى اين امر است .
نكتهء دوّم : اين آيه منحصر به زنان و مردان حرّ نيست ، بلكه مىفرمايد مقدّمات ازدواج عبدها و كنيزهاى خود را هم فراهم كنيد ، پس مسأله بقدرى مهمّ است كه حتّى عباد و اماء را هم كه به حساب نمىآمدند شامل مىشود .
نكتهء سوّم : آيه مىفرمايد مانعتراشى نكنيد و اگر فقير هستند از فقر نترسيد ، چرا كه خداوند آنها را بىنياز مىكند و مىدانيم كه مهمترين مانع نكاح ، فقر است .
نتيجه : آيه تأكيد بر ازدواج را مىرساند و امر هم ظهور در وجوب دارد ولى به جهت وجود قرائنِ ديگر ، نكاح مستحب است . ( آيات ديگرى هم در اين زمينه داريم ) .
ب ) روايات :
ب ) روايات :
* . . . عن على بن جعفر ، عن أخيه موسى بن جعفر عليه السلام قال : ثلاثة يستظلّون بظلّ عرش اللّه يوم القيامة يوم لا ظلّ إلّا ظلّه
، ( خدا يا عرش خدا )
رجل زوّج أخاه المسلم
( مقدّمات تزويج برادر مسلمانش را فراهم كند )
أو أخدمه
( خدمت كند يا خادمى براى او بگيرد )
أو كتم له سرّاً
( اسرار او را حفظ كند ) . « 2 »
در ابواب زير احاديثى وجود دارد كه به دلالت مطابقى يا تضمّنى يا التزامى دلالت بر استحباب نكاح مىكند .
1 - باب 1 ( استحباب نكاح ) 15 حديث .
2 - باب 2 ( كراهت عزوبت ) 9 حديث .
3 - باب 10 ( كراهة ترك التّزويج مخافة العيلة ) ، 4 حديث .
4 - باب 11 ( استحباب التّزويج و لو عند الحاجة و الفقر ) 5 حديث .
5 - باب 12 ( استحباب السعى في التّزويج و الشفاعة فيه 6 حديث .
ج ) اجماع :
ج ) اجماع :
استحباب نكاح از مسلّمات است و شيعه و سنّى به آن تصريح كردهاند ( اجماع محصّل ، منقول ) بلكه بعضى استحباب نكاح را ضرورى دين مىدانند .
د ) عقل :
د ) عقل :
از دليل عقل در اينجا استفاده نكردهاند در حالى كه به دليل عقل هم مىتوان تمسّك كرد ، چون امر نكاح مصالح زيادى دارد و در ترك آن مفاسد زيادى است كه عقل همهء آن را مىفهمد ، به همين جهت به عنوان يكى از مستقلات عقليّه ، عقل به محبوبيّت نكاح حكم مىكند ، و « كلّما حكم به العقل حكم به الشّرع » .
الأمر الثّانى : فلسفهء استحباب نكاح و مسائل فردى و اجتماعى آن
الأمر الثّانى : فلسفهء استحباب نكاح و مسائل فردى و اجتماعى آن
آن پنج فلسفه براى آن ذكر مىكنيم كه مستفاد از نصوص و آيات و روايات است :
فلسفهء اوّل : شكى نيست كه طريق صحيح حفظِ نسل بشر ، نكاح است
فلسفهء اوّل : شكى نيست كه طريق صحيح حفظِ نسل بشر ، نكاح است
و حفظ نسل مطلوب شارع و عقلاست ، حتّى نسل حيوانات و گياهان را هم بايد حفظ كرد ، چون حتماً مصالحى
( 1 ) آيهء 32 ، سورهء نور . ( 2 ) ح 3 ، باب 12 از ابواب مقدّمات نكاح .