اخلاق اسلامى در نهج البلاغه ( خطبه متقين ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٧٣

4 و 5 - چشم و گوش حق‌بين و حق‌شنو

سه خصوصيت دوزخيان عبارتند از : 1 . آنها قلب‌هايى دارند كه با آن درك و انديشه نمىكنند « لَهُم قُلوبٌ لا يفقهون بها » ( قلب در اصطلاح قرآن به معنى روح و فكر و نيروى عقل است ، يعنى با اين كه استعداد تفكر دارند و همچون بهايم و چهارپايان فاقد شعور نيستند . در عين حال از وسيله سعادت بهره نمىگيرند و فكر نمىكنند در عوامل و نتايج حوادث انديشه نمىنمايند و اين وسيله بزرگ رهايى از چنگال هر گونه بدبختى را بدون استفاده در گوشه‌اى از وجودشان رها مىسازند .

2 . چشم‌هاى روشن و حقيقت‌بين دارند ، اما با آنها چهره حقايق را نمىنگرند و همچون نابينايان از كنار آنها مىگذرند

( ولَهُم اعْيُن لا يَبْصِرون بها ) .

3 . با داشتن گوش سالم ، سخنان حق را نمىشنوند و همچون كران خود را از شنيدن حرف حق محروم مىسازند

( ولهم آذان لا يَسمعون بها

) . اينها در حقيقت همچون چهارپايانند ، چراكه امتياز آدمى از چهارپايان در فكر بيدار و چشم بينا و گوش شنوا است كه متأسفانه آنها همه را از دست داده‌اند

( اوُلئك كالانَعام )

بلكه آنها از چهاپايان گمراه‌تر و پست‌تر مىباشند

( بَلْ هُمْ اضَلّ ) .