ترجمه خلاصه تفسير الميزان ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٩

[ آيهء ( 39 - 30 ) در باب داستان خلقت آدم و سرانجام او ]

در مقابل جملهء قبلى ( أَعْلَمُ غَيْبَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ ) قرار گرفت تا شامل هر دو قسم غيب ، يعنى غيب داخل در عالم ارضى و سماوى و غيب خارج از آن بشود و تقيد جمله ( كُنْتُمْ تَكْتُمُونَ ) به قيد ( كُنْتُمْ ) به اين معنا اشعار دارد كه در خصوص خلقت و خلافت آدم اسرارى مكتوم و پنهان بوده است ، همچنانكه در آيه بعدى هم مىفرمايد : ( فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ أَبى وَ اسْتَكْبَرَ وَ كانَ مِنَ الْكافِرِينَ ) ( پس سجده كردند جز ابليس كه تكبر كرد و او از كافران بود ) ، يعنى مىرساند كه ابليس قبل از ايجاد آدم هم كافر بوده و سجده نكردن و مخالفتش ناشى از مخالفت باطنى و مكتوم وى بوده است ، پس خداوند مىفرمايد : من آن مخالفت باطنى و مكتوم را هم مىدانم .

( 34 ) ( وَ إِذْ قُلْنا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا ) : ( و زمانى كه به ملائكه گفتيم سجده كنيد آدم را پس سجده نمودند ) ، توضيح آنكه عبادت آنست كه عبد خود را در مقام عبوديّت و بندگى قرار دهد و آن را با اطاعت اثبات كند و عبادت اظهار مولويّت مولى در همه امور است و هر زمان اين اظهار شديدتر باشد عبوديّت تعيّن بيشترى مىيابد و از واضح‌ترين مظاهر عبوديّت سجده كردن است ، ( إِلَّا إِبْلِيسَ أَبى وَ اسْتَكْبَرَ وَ كانَ مِنَ الْكافِرِينَ ) : ( جز ابليس كه ابا كرد و تكبر ورزيد و او از كافران بود ) ، پس سجده ملائكه براى آدم اطاعت امر خدا بود و اظهار عبوديّت به او و ابا كردن ابليس با عبوديّت منافات داشت ، پس ابليس كفر باطنى خود را ظاهر نمود .

( 35 ) ( وَ قُلْنا يا آدَمُ اسْكُنْ أَنْتَ وَ زَوْجُكَ الْجَنَّةَ ) : ( گفتيم اى آدم تو و همسرت در بهشت مسكن گيريد ) ، به تحقيق آدم عليه السّلام براى زندگى كردن در زمين آفريده شده بود تا خليفهء خدا در زمين باشد و روش استقرار در زمين همان برترى او بر ملائكه بود كه اثبات شد و خداوند آنها را امر به سجود براى تعظيم آدم نمود ، پس او را براى مدتى وارد بهشت كردند و آنها را از درخت ممنوع منع و نهى نمودند تا آنگاه كه از آن