ترجمه خلاصه تفسير الميزان ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣١٢

[ آيهء ( 164 - 156 ) عفو از مردم و مشورت با آنان ]

مىشدند ، ( فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ ) : ( پس از آنان درگذر و برايشان طلب مغفرت نما و با آنان در كارها مشورت كن ) ، يعنى اى پيامبر حالا كه نسبت به آنان مهربان هستى ، پس از بديها و اعمال ناشايست و گناهان آنان در گذر و به ديدهء اغماض با آنها مواجه شو و براى دلجويى با آنان دربارهء امور جنگ و غيره مشورت نما تا اين روش و سيره از تو باقى بماند ، ( فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ ) : ( پس زمانى كه تصميم راسخ گرفتى ، بر خدا توكّل نما و آن امر را انجام بده ، همانا خداوند كسانى را كه به او اعتماد كنند دوست مىدارد ) ، چون خداى تعالى تو را به خاطر اينكه به او توكل كرده‌اى دوست مىدارد ، در نتيجه ولّى و ياور تو خواهد بود ، پس اثر توكّل و اعتماد به خدا ، يارى و عدم خذلان است .

( 160 ) ( إِنْ يَنْصُرْكُمُ اللَّهُ فَلا غالِبَ لَكُمْ ) : ( اگر خدا شما را يارى كند ، پس هيچ كس بر شما غلبه نخواهد يافت ) ، يعنى اگر خدا شما را با يارى خود تأييد كند به سبب مطلق بودن قدرت الهى ، هيچ كس نخواهد توانست بر شما غالب شود ، ( وَ إِنْ يَخْذُلْكُمْ فَمَنْ ذَا الَّذِي يَنْصُرُكُمْ مِنْ بَعْدِهِ ) : ( و اگر شما را خوار گرداند ، پس كيست كه بتواند شما را بعد از آن يارى نمايد ؟ ) ، يعنى اگر خداوند ياريش را از شما دريغ كند ، پست و ذليل مىشويد و چون خدا مالك همه اسباب و پروردگار و صاحب اختيار همهء عالم است ، هيچ كس نمىتواند على رغم خواست خدا شما را يارى دهد ، ( وَ عَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ ) : ( و اهل ايمان تنها بايد به خدا اعتماد كنند ) ، لذا مؤمن كسى است كه به جهت ايمانش ، به اينكه هيچ ياور و مددى غير از خدا نيست ، به خداوند اعتماد مىكند .

( 161 ) ( وَ ما كانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَغُلَّ وَ مَنْ يَغْلُلْ يَأْتِ بِما غَلَّ يَوْمَ الْقِيامَةِ ) : ( و براى هيچ پيامبرى حق خيانت وجود ندارد و هر كس خيانت كند روز قيامت به كيفر آن خيانت مىرسد ) ، اين جمله منزّه دانستن ساحت پيامبر از خيانت است ، چون محال است كه