ترجمه خلاصه تفسير الميزان ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣١١

[ آيهء ( 164 - 156 ) عفو از مردم و مشورت با آنان ]

مىكند و مىميراند و خدا به آنچه مىكنيد آگاه و بيناست ) ، پس دورى يا نزديكى به خويشان نه باعث مرگ است و نه باعث نجات ، چون اين امور تنها به يد قدرت الهى وابسته است ، پس از خدا بترسيد و مانند كفّار نباشيد ، چون خدا نسبت به اعمال شما آگاه است .

( 157 ) ( وَ لَئِنْ قُتِلْتُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ مُتُّمْ لَمَغْفِرَةٌ مِنَ اللَّهِ وَ رَحْمَةٌ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ ) : ( و اگر در راه خدا كشته شويد يا بميريد ، همانا آمرزش خداوند و رحمت او بهتر از همه چيزهايى است كه در زندگى دنيا مىتوانيد براى خود فراهم كنيد ) ، قتل را جلوتر از موت ذكر كرد ، چون كشته شدن در راه خدا نزديكتر است به مغفرت خدا تا مردن و مراد از ( ما يجمعون ) مال و ملحقّات آن است كه مهم‌ّترين هدف در زندگى دنياست .

( 158 ) ( وَ لَئِنْ مُتُّمْ أَوْ قُتِلْتُمْ لَإِلَى اللَّهِ تُحْشَرُونَ ) : ( و اگر بميريد يا كشته شويد ، همانا بسوى خدا محشور خواهيد شد ) ، پس در هر صورت نهايتا مرجع شما همان جوار الهى است .

( 159 ) ( فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ ) : ( پس به سبب رحمتى از جانب خدا با آنان مهربان و خوشخوى هستى ) ، يعنى رحمت خدا رسول اللّه را نسبت به آنان نموده و آنحضرت آنقدر مهربان است كه حتى زمانى كه به آن جناب اعتراض مىكنند كه تو ما را به هلاكت افكندى ، باز هم نسبت به آنان تندى و خشونت نمىكند ، ( وَ لَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ ) : ( و اگر تند خو و سخت دل بودى مردم از پيرامون تو متفرق مىشدند ) ، ( فظّ ) يعنى جفا كار و بىرحم و ( غليظ القلب ) يعنى بدون رقّت و رأفت بودن ، و سنگدلى و مسلّما اگر پيامبر چنين رفتارى داشت مردم از گرد او پراكنده