ترجمه خلاصه تفسير الميزان ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٧١

[ آيهء ( 91 - 81 ) تسليم همه كائنات در برابر خدا و مسأله ارتداد ]

( 89 ) ( إِلَّا الَّذِينَ تابُوا مِنْ بَعْدِ ذلِكَ وَ أَصْلَحُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ ) : ( مگر كسانى كه بعد از ارتكاب چنين كفرى توبه نموده و مافات را جبران و اصلاح كنند كه خداوند آمرزنده و رحيم است ) يعنى اگر بعد از ارتداد توبه نمايند و داخل در صلاح و شايستگى گردند و توبه آنها توبه‌اى خالصانه باشد ، آنان را از پليدى كفر شستشو مىدهد و باطن آنان نيز بوسيله ايمان مطهر مىگردد و چون خدا آمرزنده و مهربان است ، لذا آنان را مىآمرزد و از تقصيرشان درمىگذرد و به جاى مؤاخذه با عفو و رحمت از آنان استقبال مىنمايد .

( 90 ) ( إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بَعْدَ إِيمانِهِمْ ثُمَّ ازْدادُوا كُفْراً لَنْ تُقْبَلَ تَوْبَتُهُمْ وَ أُولئِكَ هُمُ الضَّالُّونَ ) : ( محققا كسانى كه بعد از ايمان آوردن كافر شدند و سپس به كفر خود بيافزايند ، هرگز توبهء آنها پذيرفته نمىشود و اينان همان گمراهانند ) يعنى كسى كه بعد از روشن شدن حقّ و تمام شدن حجّت ، نسبت به آن كفر مىورزد و طغيان مىنمايد راهى براى اصلاح او وجود ندارد ، پس خدا هم او را هدايت نمىكند و توبه او را نمىپذيرد ، چون بازگشت او بازگشت حقيقى نيست ، بلكه او غرق در گمراهى و ضلالت بوده و هيچ اميدى به نجات و هدايت او نيست .

( 91 ) ( إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ ماتُوا وَ هُمْ كُفَّارٌ فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْ أَحَدِهِمْ مِلْءُ الْأَرْضِ ذَهَباً وَ لَوِ افْتَدى بِهِ أُولئِكَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ وَ ما لَهُمْ مِنْ ناصِرِينَ ) : ( محققا كسانى كه كافر شدند و با حال كفر از دنيا رفتند ، از احدى از آنان رشوه پذيرفته نمىشود ، اگر چه فرضا به فراخناى زمين طلا داشته باشند كه بخواهند به عوض كفر خود بدهند و ايشان عذابى دردناك دارند و آنان را هيچ ياورى نيست ) ، گروهى كه با حال كفر و ارتداد از دنيا بروند و هرگز توبه نكنند معلوم است ، چنين كسى كه نتوانسته در دنيا توبه كند ، هيچ عوض و بدلى به عوض آن توبه از او پذيرفته نخواهد شد و هيچ چيز خلأ توبه را پر نخواهد