ترجمه خلاصه تفسير الميزان ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٦٨

[ آيهء ( 91 - 81 ) تسليم همه كائنات در برابر خدا و مسأله ارتداد ]

كنندهء دين شما بود ، بايد به او ايمان بياوريد و او را يارى كنيد ) لام در ( لما ) ابتدائيه و در كلمه ( لتومننّ ) لام قسم است و مجموعه جمله بيان ميثاقى است كه گرفته شده كه بايد مردم به پيامبران الهى ايمان آورده و آنها را يارى كنند ، ( قالَ أَ أَقْرَرْتُمْ وَ أَخَذْتُمْ عَلى ذلِكُمْ إِصْرِي قالُوا أَقْرَرْنا ) : ( خداوند فرمود : آيا اقرار كرديد و پيمان مرا بر اين مطلب گرفتيد ؟

گفتند : آرى ، اقرار كرديم ) خطاب مختص به پيامبران و امّتهاى آنهاست و حكم آن شامل همهء آنها مىباشد و ( اصر ) پيمان سنگين محكم است كه با ايمان و يارى كردن تحقّق مىيابد و آنان اقرار به اين عهد كردند ، ( قالَ فَاشْهَدُوا وَ أَنَا مَعَكُمْ مِنَ الشَّاهِدِينَ ) : ( فرمود : پس شاهد باشيد ، من نيز با شما از شاهدانم ) اين شهادت هم شهادتى است از انبياء و هم امّتها ، و سياق اين آيات در زمينه احتجاج عليه اهل كتاب است كه آنان دعوت رسول اكرم صلّى اللّه عليه و إله و سلم را اجابت نكردند .

( 82 ) ( فَمَنْ تَوَلَّى بَعْدَ ذلِكَ فَأُولئِكَ هُمُ الْفاسِقُونَ ) : ( لذا بعد از اين هر كس اعراض كند ، پس اينان همان فاسقان هستند ) يعنى بعد از اين پيمان محكم هر كس روى گرداند ، همانا از فاسقان است و فاسق كسى است كه با شقاوت ، اوامر الهى را عصيان مى نمايد .

( 83 ) ( أَ فَغَيْرَ دِينِ اللَّهِ يَبْغُونَ ) : ( آيا اينان غير دين خدا را مىطلبند ) و آن دين واحد است كه از همهء انبياء و امتهاى آنان بر آن ، پيمان گرفته شد ، پس آيا غير از اسلام ( كه دين توحيد است ) را طلب مىنمايند ؟ ( وَ لَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ كَرْهاً وَ إِلَيْهِ يُرْجَعُونَ ) : ( با اينكه تمامى ساكنان آسمانها و زمين چه با رغبت و چه با اكراه تسليم اويند و به سوى او باز مىگردند ) ، منظور از تسليم در اين آيه تسليم تكوينى در برابر اوامر الهى بوده ، لذا بر اهل كتاب است كه تشريعا تسليم دين توحيد كه همان اسلام است شوند ، چون همهء آنچه در آسمانها و زمين است تسليم اراده تكوينى خداوند هستند و دليل بر آن جمله ( طوعا و كرها ) است و منظور از آن اين است كه يا از خواسته