ترجمه خلاصه تفسير الميزان ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢١١

[ آيهء ( 286 - 284 ) محاسبهء انسانها بر اساس منشاء اعمال و گفتار مؤمنان در مقام مناجات ]

مالك آسمانها و زمين است ، لذا شما هم ملك او هستيد و اعمال شما و ملكات نفسانيه شما كه منشاء صدور افعال هستند ، آشكار باشند يا پنهانى ، همه در ملكيت و تحت سلطهء خداست و در اين آيه بين چهار چيز دو به دو مقابله قرار داده است ، آسمان هم سنخ و هم طراز اعمال نفس و صفات درونى و زمين هم سنخ اعمال بدنى قلمداد شده و در هر صورت خدا به همهء آنها محيط است و بر همهء آنها تسلط دارد ، و آنچه در نفس مستقّر مىشود از قبيل ايمان و كفر و حبّ و بغض ، بعضى به صورت فعل ظاهر مىگردد و بعضىها به علت خوددارى نفس به فعل تبديل نمىشوند و خدا به همهء آنها علم دارد ، امّا تنها احوال و ملكات نفسانيه‌اى كه منشاء صدور فعل هستند - چه طاعت باشند و چه معصيت - خداى سبحان انسان را از بابت آنها محاسبه مىكند ، ( فَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشاءُ وَ يُعَذِّبُ مَنْ يَشاءُ وَ اللَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ) : ( پس هر كه را بخواهد مىآمرزد و هر كه را بخواهد عذاب مىكند و خدا به هر چيز تواناست ) لذا مغفرت با عذاب الهى فرع بر مالكيّت خدا و احاطهء او بر اعمال مردم است و مراد از جمله ( ما فِي أَنْفُسِكُمْ ) صفات و احوال بد درونى است و جملهء ( وَ اللَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ) تعليلى است بر جمله اخير ، يعنى به جهت قدرت و احاطهء بر همه چيز به اعمال شما حسابرسى مىنمايد .

( 285 ) ( آمَنَ الرَّسُولُ بِما أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَ الْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَ مَلائِكَتِهِ وَ كُتُبِهِ وَ رُسُلِهِ ) : ( پيامبر به آنچه خدا بر او نازل كرد ايمان آورد و مؤمنان نيز همه به خدا و فرشتگان او و كتابهاى الهى و پيغمبران خدا ايمان آوردند . . . ) اينكه در اين آيه ابتدا پيامبر را ذكر كرده و بعد از مؤمنان نام برده ، به جهت رعايت احترام آن جناب است و پيامبر قبل از بعثت بعد از آنكه از مرحلهء تفكر و تعبد به مرحلهء كشف حقايق بوسيله نور بصيرتش رسيد ، به آنچه از ناحيه پروردگارش عنايت شده بود ايمان آورد و آنچه از احكام و شرايع كه پيامبران الهى براى امّتها آوردند به جهت رسيدگى به اختلافات آنها بود ، ( لا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ وَ قالُوا سَمِعْنا وَ أَطَعْنا غُفْرانَكَ رَبَّنا وَ إِلَيْكَ الْمَصِيرُ ) : ( و