ترجمه خلاصه تفسير الميزان ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٥١

[ آيهء ( 218 - 216 ) دربارهء قتال ]

آمادگى بيشترى پيدا كنند و قواى خويش را تقويت نمايند ، چون آنها جز ظواهر امر به چيز ديگرى آگاهى نداشتند ، ( 3 - يا از جهت اينكه به واسطه مهر و رأفت و تربيت قرآنى مايل به خونريزى نبودند و مىخواستند با مدارا و دعوت دوستانه آنها را به اسلام بخوانند تا جانهاى هر دو طرف به خطر نيافتد ، امّا معناى اوّل بهتر است ، ( وَ عَسى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئاً وَ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ عَسى أَنْ تُحِبُّوا شَيْئاً وَ هُوَ شَرٌّ لَكُمْ ) : ( چه بسا كه از چيزى كراهت داريد در حالى كه آن امر براى شما خير است و چه بسا كه چيزى را دوست مىداريد ، در حالى كه شّر شما در آنست ) .

( عسى ) براى ترجّى و اميد است ، امّا اميد قائم به گوينده نيست تا به نسبت جهل به آينده براى خدا بيانجامد ، بلكه به جهت اميدوار شدن مخاطب يا شنونده است و مىفرمايد : شما چون بنا بر ظواهر امور حكم مىكنيد و علم به باطن امر نداريد ، لذا از حقيقت امر آگاه نيستيد و تكرار ( عسى ) براى آنست كه مؤمنان به صلح و سلم علاقه‌مند بودند و از جنگ كراهت داشتند ، در حالى كه به علت علم ظاهريشان نبايد به كراهت و حبّ خود اعتناء كنند ، زيرا چه بسا كه درك آنها خلاف واقع باشد ، ( وَ اللَّهُ يَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ ) : ( و خدا خير و شرّ شما را مىداند و خودتان نمىدانيد ) اين جمله تقسيم بيان سابق است كه خطاى آنان را يادآور شد ، پس مؤمنان بايد تسليم اوامر خداى سبحان باشند ، چون علم خدا مطلق است ، امّا علم سايرين مقيّد و محدود مىباشد .

( 217 ) ( يَسْئَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرامِ قِتالٍ فِيهِ ) : ( و از تو دربارهء ماه حرام و قتال در آن مىپرسند ) اين آيه مشتمل بر منع قتال در ماه حرام و مذمت اين عمل مىباشد ، ( قُلْ قِتالٌ فِيهِ كَبِيرٌ وَ صَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ) : ( بگو قتال در ماه حرام گناهى بزرگ است ولى جلوگيرى مشركين از راه خدا و . . . ) ( صدّ ) يعنى منع و جلوگيرى از عبادت و مراسم حجّ كه مشركين مرتكب مىشوند ، ( وَ كُفْرٌ بِهِ وَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَ إِخْراجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ ) : ( و كفر به آن و جلوگيرى آنان از رفتن شما به مسجد الحرام و بيرون كردن