ترجمه خلاصه تفسير الميزان ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٣٦

[ آيهء ( 195 - 190 ) در باب قتال ]

دشمنى با اسلام و مسلمين كشيدند ، پس موردى براى قتال باقى نمىماند .

( 194 ) ( الشَّهْرُ الْحَرامُ بِالشَّهْرِ الْحَرامِ وَ الْحُرُماتُ قِصاصٌ ) : ( اگر آنان حرمت ماه حرام را شكستند ، شما هم بشكنيد ، چون قصاص در حرمتها هم جارى است ) حرمات جمع حرمت مىباشد و آن چيزى است كه هتك آن حرام و تعظيم و بزرگداشت آن واجب باشد و منظور از حرمات در اينجا حرمت ماه‌هاى حرام و حرمت حرم مكّه و مسجد الحرام مىباشد ، اين جمله بيان خاصّى است ، امّا بيان عامى بدنبال آن خواهد بود كه شامل جميع حرمتها مىشود ، پس مشركين حرمت ماه حرام را شكستند و در آن كارزار كردند و راه پيامبر و يارانش را در سال حديبيّه در مسير حجّ سدّ نمودند ، لذا براى مؤمنين هم جايز شد با ايشان مقاتله كنند ، و عمل مسلمين هتك حرمت نبود ، بلكه جهاد در راه خدا و امتثال امر او در راه اعتلاى كلمهء توحيد بود .

لذا كسى كه هتك حرمت مىكند جايز است كه او را از ضمانتهايى كه حرمات عهده دار آنهاست محروم كنند ، مانند امنيّت و سلامت خون و مال و اين امر جوازى براى تجاوز به مثل و مقابله با آن است ، ( فَمَنِ اعْتَدى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدى عَلَيْكُمْ ) : ( پس هر كس بر شما ستم كرد شما هم به همان اندازه كه بر شما ستم كردند بر آنان ستم كنيد ) ستم كردن امرى نكوهيده و مذموم است ، اگر ابتدايى باشد و نه در جهت مقابله با دشمنان ستمكار ، امّا زمانى كه براى مقابله باشد نه تنها مذموم نيست ، بلكه براى تعالى از ذلّت و پستى بوده و باعث ارتقاء از حضيض بندگى و ظلم و ستم است ، مانند آنكه با شخص متكبّر بايد تكبّر نمود و شخصى كه به او ظلم شده بايد صدايش را بلند كند و داد خواهى كند ، ( وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ ) : ( و بيش از آنها ستم نكنيد و نسبت به اين عمل از خدا بترسيد و بدانيد كه خداوند با مردم با تقوى است ) و اين جمله افزوده شده براى آنكه با احتياط ملازمت دارد كه مبادا كه مسلمين از جاده اعتدال منحرف شده و در انجام امر الهى خود ، ستمكارتر از دشمن شوند .