ترجمه خلاصه تفسير الميزان ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٣٤
[ آيهء ( 195 - 190 ) در باب قتال ]
سر جنگ دارند كارزار كنيد ) تشريع براى حكم قتال براى اولين بار با مشركين مكّه است ، قتال يعنى آنكه كسى قصد كشتن ديگرى را بكند ، كه او قصد كشتن وى را دارد و در راه خدا بودن اين عمل به آنست كه غرض تصميم گيرنده ، اقامهء دين و اعلاى كلمهء توحيد باشد و با نيّت قربة الى اللّه انجام شود نه به نيّت استيلا بر اموال و ناموس مردم و يا با غرض قوميّت و قبيله‌اى يا عصبيّتهاى جاهلى و كسب غنيمت و برترى جويى و بزرگى طلبى ، پس قتال در اسلام جنبه دفاع دارد و محدود به زمانى است كه حوزهء اسلام مورد هجوم كفّار قرار گيرد ، به خلاف جنگ كه معنايش تجاوز و خروج از حدّ و مرز است ، لذا قرآن كريم به دنبال فرمان قتال فرمود : ( وَ لا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ ) : ( و تعدّى مكنيد ، همانا خدا متجاوزان را دوست ندارد ) ( اعتداء ) يعنى بيرون شدن از ( حدّ ) مانند قتال قبل از پيشنهاد مصالحه بر سر حق و يا قتال ابتدائى يا جنگيدن با كسانى كه محارب با اسلام نيستند و در پناه اسلام ايمن مىباشند ، در حالى كه قتال راهى براى هدايت است نه براى قتل و كشتار .
( 191 ) ( وَ اقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ ) : ( مشركين را هر جا يافتيد بكشيد ) يعنى هر جا آنان را پيدا كرديد و درك نموديد ، نابودشان كنيد ، ( وَ أَخْرِجُوهُمْ مِنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ ) : ( و بيرون كنيد آنها را از جايى كه شما را بيرون كردند ) يعنى آنها را از مكّه برانيد ، ( وَ الْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ ) : ( و فتنهء آنان از اين كشتار شما شديدتر بود ) كلمه فتنه به معناى هر عملى است كه به منظور آزمودن حال هر چيزى انجام بگيرد .
و منظور از فتنه در اين آيه شرك به خدا و كفر به رسول و آزار و اذيّت مسلمين است ، يعنى همان عملى كه مشركين مكّه بعد از هجرت و قبل از آن با مسلمانان داشتند و همان شكنجه‌اى است كه مشركين براى گمراه كردن مسلمانان به آنان وارد مىكردند و اين فتنهء آنان شديدتر از كشتار شما نسبت به آنان است ، چون قتل انقطاع زندگى دنيوى است ، امّا فتنه باعث انقطاع حيات مادى و معنوى و خرابى دنيا و آخرت مىگردد ، ( وَ لا