ترجمه خلاصه تفسير الميزان ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١١٦

[ آيهء ( 165 - 163 ) در توضيح توحيد و برهان بر آن ]

( 165 ) ( وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَتَّخِذُ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَنْداداً ) : ( بعضى از مردم كسانى هستند كه بجاى خدا شريكانى مىگيرند ) انداد يعنى امثال ، با آنكه هر عاقلى با اتّخاذ اعلى و اكمل منفعت را بسوى خود جلب مىكند نه با اتخاذ ادنى و پست‌تر و خاك كجا و پروردگار عالم كجا ؟ ( يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ اللَّهِ ) : ( كه آنها را مانند خدا دوست مىدارند ) و تفاوتى نمىكند كه اين شركاى فرضى ملائكه باشند يا بشر و يا هر مخلوق ديگر خدا ، به هر صورت آنها را عبادت مىكنند و به آنان علاقه دارند ، در حالى كه حبّ شايسته خدا و در خور اوست نه ما سوى اللّه ، ( وَ الَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ ) : ( و كسانى كه ايمان آوردند بيشترين محبّت را نسبت به خدا دارند ) پس حبّ تعلق به خدا دارد و شدت و ضعف مىپذيرد و مؤمن كسى است كه غير خدا را نمىجويد و نمىخواهد و هر قدرتى را از نزد خدا مىداند و در امر و نهى از غير خدا تبعيّت نمىكند ، پس آنها داراى اخلاص در دين مىباشند ، ( وَ لَوْ يَرَى الَّذِينَ ظَلَمُوا إِذْ يَرَوْنَ الْعَذابَ ) : ( و اگر كسانى كه ستم نمودند ( در اين جهان ) حالت خود را در قيامت هنگامى كه عذاب مىكشند مىديدند . . . ) ستمكاران كسانى هستند كه براى خدا اندادى قائل شدند و آنها را دوست داشتند و آنها را داراى قدرت و تأثير و نفع در عالم مىدانستند ، اينها اگر سزاى اعمالشان را در آخرت مىتوانستند در اينجا مجسم كنند آنگاه مىدانستند كه خداست كه صاحب قدرت مطلقه است ، ( أَنَّ الْقُوَّةَ لِلَّهِ جَمِيعاً ) : ( كه تمام نيروها از آن خداست ) و اوست كه شركائى را كه داشتند خلق نموده است و در دنيا به آنان قدرتى عطا نموده است و اوست كه قادر است همه اسباب را معطّل و بىثمر نمايد و اين عمل از خلق نمودن براى او آسانتر است و هيچ چيز در آن زمان نمىتواند آنها را از عذاب و شدّت و خوف آن برهاند ، ( وَ أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعَذابِ ) : ( و اينكه خداوند شديد العذاب است و به سختى مجازات مىكند ) پس چرا تفكر نمىكنيد و از هم اكنون به عبادت خداى متعال قادر نمىپردازيد ، قبل از آنكه در آخرت كه همهء اسباب معطل شده و گرفتار عذاب الهى شويد .