التفسير الكاشف ( تفسير كاشف ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٥٤٣

تفسير

عمومى را به عهده مىگيرد . بسيار شگفت‌آور است كه از نامزد پست‌هاى كليدى كه سرنوشت كشور و زندگى مردم بدان بستگى دارد ، تنها مدرك تحصيلى مىخواهند و از امانتدارى و شايستگى اخلاقى او هرگز نمىپرسند . با اين‌كه شايستگى اخلاقى در رأس همهء امور است ، زيرا بسيارى از افرادى كه داراى مدارك تحصيلى هستند ، اين مدارك را وسيله‌اى براى خيانت و دزدى قرار مىدهند .

وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُعْجِبُكَ قَوْلُهُ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ يُشْهِدُ اللَّهَ عَلى ما فِي قَلْبِهِ وَ هُوَ أَلَدُّ الْخِصامِ . يعنى افرادى هستند كه اظهار محبّت و نيكى مىكنند ، درحالىكه دشمن‌ترين مردم نسبت به خير و نيكى و طرفداران آن مىباشند .

وَ إِذا تَوَلَّى سَعى فِي الْأَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيها . مفسّران اختلاف‌نظر دارند كه آيا مراد از « تَوَلَّى » انصراف و اعراض است و در اين صورت ، معناى آن بدين ترتيب است :

كسىكه ادّعاى اصلاح دارد ، وقتى از مخاطب خود ، منصرف و دور شود سعى مىكند كه در زمين فساد ايجاد كند و يا اين‌كه مراد از « تَوَلَّى » ولايت و سلطنت است كه در اين صورت ، معنايش اين مىشود : هرگاه والى و حاكم شود ، همان اعمال حاكمان جنايتكار را انجام مىدهد ، يعنى كشتزارها و نسل انسان و حيوان را نابود مىسازد .

صاحب تفسير المنار از استادش شيخ محمّد عبده نقل كرده است كه او معناى دوم را ترجيح مىداده است ، به قرينهء اين آيه : « وَ إِذا قِيلَ لَهُ اتَّقِ اللَّهَ أَخَذَتْهُ الْعِزَّةُ بِالْإِثْمِ » ، چراكه حاكم بيدادگر و خودخواه ، برايش دشوار است كه مصلحتى را بپذيرد و يا از مفسده‌اى پرهيز كند ، زيرا او به سبب مقامى كه به‌دست آورده است ، خود را از مردم برتر و خردمندتر مىداند و حتّى خود را بالاتر از حق و صاحبان حق مىداند .

بنابراين ، چه‌كسى را ياراى آن است كه به وى بگويد : از خدا بترس .

وَ يُهْلِكَ الْحَرْثَ وَ النَّسْلَ . « الْحَرْثَ » به معناى كشتزار و « النَّسْلَ » عبارت از چيزى است كه از حيوان زاده مىشود . مراد از اين دو واژه ، تمام منافع اقتصادى است ؛ نظير كشاورزى ، صنعت ، دامدارى و مواد اوّليه و چيزهايى از اين قبيل كه به زندگى و