التفسير الكاشف ( تفسير كاشف ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٥٢٨
اسلام با ظلم و فساد مىجنگد
بدين معنا نيست كه با كسانى كه با شما نمىجنگند نجنگيد . البتّه ، اگر خداوند مىفرمود : « لا تقاتلوا إلّا من يقاتلكم » ، چنين معنايى را مىفهمانيد ، [ لكن خداوند ادات حصر به كار نبرده است ] .
وَ أَخْرِجُوهُمْ مِنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ . مشركان مكّه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و اصحابش را از مكّه بيرون كردند ، تنها بدين سبب كه آنها به خدا و پيامبرش ايمان آورده بودند . ازاين‌رو ، خداوند به پيامبر خود و مسلمانان دستور داد كه اگر پيروزمندانه به مكه برگشتند ، كسانى را كه به خدا و پيامبرش ايمان نمىآورند از اين مكان بيرون كنند تا با مشركان مقابله به مثل كرده باشند .
برخى گفته‌اند : پيامبر صلّى اللّه عليه و إله پس از آن‌كه پيروز شد و مكّه را فتح كرد ، برطبق دستور آيهء فوق ، مشركان را از مكه بيرون كرد .
وَ الْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ . اين جمله ، علّت جايز بودن كشتن مشركان را بيان مىكند . مراد از فتنه ، شرك است . بنابراين ، معناى آيه اين مىشود : سبب جايز بودن قتل مشركان آن است كه گناه شرك زشت‌تر از گناه قتل است . در برخى از تفاسير آمده است : مراد خداوند از جملهء « وَ الْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ » آن است كه مشركان مكّه در ابتداى دعوت اسلامى ، سعى مىكردند كه مسلمانان را به وسيلهء آزار و شكنجه كردن ، بيرون نمودن از وطن و مصادرهء اموال از دين اسلام برگردانند و اين اعمال نوعى فتنه به شمار مىرود و بدتر از كشتن است . از اين جهت ، به مسلمانان اجازه داده شد كه مشركان را بكشند و از خانه‌هاى خود برانند . درهرحال ، مراد از فتنه در آيه ، سخن‌چينى - چنان‌كه عدّهء زيادى گفته‌اند - نيست .
وَ لا تُقاتِلُوهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ حَتَّى يُقاتِلُوكُمْ فِيهِ . خداوند جنگ در حرم شريف را حرام كرده است ، مگر اين‌كه حرمت آن با آغاز كردن جنگ توسط مشركان بشكند .
فَإِنْ قاتَلُوكُمْ فَاقْتُلُوهُمْ ؛ اگر با شما جنگيدند آنها را بكشيد ؛ چراكه آنان جنگ را