التفسير الكاشف ( تفسير كاشف ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٦٤

تفسير

وَ لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ . خداوند پس از آن‌كه حلال را براى مردم مباح كرد ، به آنان هشدار داد كه مبادا مرتكب حرام شوند . و اين هشدار را با اين عبارت بيان كرد : از شيطان و وسوسه‌هاى او كه حرام را در نظرتان زيبا جلوه مىدهد ، پيروى مكنيد . هرخطور قلبى كه حرام‌هايى از قبيل : شراب ، زنا ، دروغ و ريا را در نظر انسان زيبا جلوه مىدهد ، يا از كار واجب مىترساند ، همانند ترس از نادارى در صورتى كه حقّى را كه برعهدهء اوست ادا كند يا ترس از ضرر و زيان در صورتى كه بخواهد جهاد كند و يا حق بگويد ، همگى از وسوسه‌هاى شيطان است . خدا سخن شيطان را نقل مىكند كه مىگويد : « لَأُضِلَّنَّهُمْ وَ لَأُمَنِّيَنَّهُمْ ؛ هرآينه آنها را گمراه مىكنم و هرآينه دلخوششان به آرزو مىنمايم » . و نيز سخن او را بدين ترتيب حكايت مىكند :

« لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِراطَكَ الْمُسْتَقِيمَ ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ وَ عَنْ أَيْمانِهِمْ وَ عَنْ شَمائِلِهِمْ وَ لا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شاكِرِينَ ؛ « 1 » هرآينه در سر راه راست تو براى گمراهى آنان مىنشينم . سپس از مقابل آنها و از پشت سرشان و از راستشان و از چپشان مىآيم و بسيارى از آنها را سپاسگزار نيابى » .

إِنَّما يَأْمُرُكُمْ بِالسُّوءِ وَ الْفَحْشاءِ وَ أَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ . اين آيه ، آثار و نتايجى را كه بر پيروى از وسوسه‌هاى شيطان مترتّب مىشود بيان مىكند اين آثار عبارتند از سه چيز :

1 . سوء ، يعنى هرعملى كه پايان بد داشته باشد .

2 . فحشا ، و آن عبارت است از : زشت‌ترين نوع گناه .

3 . سخن گفتن دربارهء خدا از روى نادانى ، نظير اين‌كه خدا همتايان و فرزندانى دارد و يا اين‌كه حلال او را حرام و حرام او را حلال كند و از اين قبيل است عمل كردن به رأى و قياس و استحسان به منظور استنباط احكام شرعى .

وَ إِذا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا ما أَنْزَلَ اللَّهُ قالُوا بَلْ نَتَّبِعُ ما أَلْفَيْنا عَلَيْهِ آباءَنا . مرجع ضمير

( 1 ) . اعراف ( 7 ) آيه‌هاى 16 - 17 .