التفسير الكاشف ( تفسير كاشف ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٢٠
اهل قبله
وَ إِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ لَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ . مراد از اهل كتاب يهود و نصاراست ، نه خصوص يهود - چنان‌كه برخى گفته‌اند - ، زيرا واژهء اهل كتاب عام است و دليلى بر تخصيص وجود ندارد . مفسّران در ضمير « أَنَّهُ » اختلاف‌نظر دارند كه آيا به « رسول » برمىگردد و يا به « الْمَسْجِدِ الْحَرامِ » - سبب اختلاف آن است كه « رسول » در آيهء « قَدْ نَرى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ » و نيز « الْمَسْجِدِ الْحَرامِ » ، پيش از ضمير آمده است ، لكن به نظر ما ضمير به « مسجد » برمىگردد ؛ زيرا نزديك‌تر به ضمير است و ضمير به مرجعى كه به آن نزديك‌تر باشد برمىگردد . بنابراين ، معناى آيه اين مىشود : اهل كتاب مىدانند كه ابراهيم عليه السّلام پدر انبيا و بزرگ آنان ، همان كسى است كه پايه‌هاى خانهء كعبه را بالا برد ، ولى آن را انكار مىكنند . تنها بدين سبب كه در دست اعراب است و آنان پرده‌داران و حافظان آن مىباشند و اگر اين خانه در دست اعراب نمىبود ، يهود و نصارا جلوتر و بيشتر از ديگران آن را تقديس مىكردند .
وَ لَئِنْ أَتَيْتَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ بِكُلِّ آيَةٍ ما تَبِعُوا قِبْلَتَكَ . يعنى اهل كتاب حتّى از قبلهء تو پيروى نمىكنند ، چه رسد به اين‌كه از آيين تو پيروى كنند . بنابراين ، از آنان روى بگردان ؛ زيرا پس از آن‌كه نادانى و تعصّب آنان‌را كور كرده است ، دليل و منطق به حال آنها فايده‌اى ندارد .
وَ ما أَنْتَ بِتابِعٍ قِبْلَتَهُمْ . شايد برخى از اهل كتاب انتظار داشتند كه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله به قبلهء نخستين خود برگردد . خداوند با اين سخن خود : « وَ ما أَنْتَ بِتابِعٍ قِبْلَتَهُمْ » ، انتظار و توقّع آنها را از بين برد . همچنين ، آرزوى پيامبر صلّى اللّه عليه و إله را كه مىخواست اهل كتاب از قبلهء او پيروى كنند ، با اين سخن خود : « ما تَبِعُوا قِبْلَتَكَ » از بين برد .
وَ ما بَعْضُهُمْ بِتابِعٍ قِبْلَةَ بَعْضٍ . يهود به سمت مغرب و نصارا به سمت مشرق نماز مىگزارند و هيچ‌كدام از آنها رويهء خود را رها نكرده و از ديگرى پيروى نمىكند ، پس چگونه اى محمّد ، از قبلهء تو پيروى كنند ؟ بلكه حتّى اختلاف موجود ميان فرقه‌هاى