التفسير الكاشف ( تفسير كاشف ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٨٨
حقّ فرزند بر پدر
مسئوليت دارى كه او را به خوبى تربيت كنى ، و به سوى پروردگارش ارشاد نمايى و در اطاعت پروردگار ، وى را يارى دهى . بنابراين ، دربارهء فرزندت به‌سان كسى رفتار كن كه مىدانى ، اگر نسبت به او نيكى كند پاداش داده مىشود و اگر بدى كند مجازات مىگردد .
أَمْ كُنْتُمْ شُهَداءَ إِذْ حَضَرَ يَعْقُوبَ الْمَوْتُ . « حضره الموت » بدين معناست كه وى در حال احتضار است و نشانه‌هاى مرگ در او آشكار گشته است . صاحب مجمع البيان گفته است : يهوديان براين پندارند كه يعقوب در هنگامى كه از دنيا مىرفت ، به فرزندانش وصيت كرد كه يهودى باشند . خداوند اين پندار را باطل اعلام كرد و گفت :
شما در هنگامى كه يعقوب از دنيا رفت حضور نداشتيد ، پس چگونه چنين ادّعاى دروغ عليه او مىكنيد ؟ حقيقت آن است كه يعقوب در لحظهء مرگ به فرزندانش چنين گفت : ما تَعْبُدُونَ مِنْ بَعْدِي ؛ چه چيزى را پس از من مىپرستيد ؟
سؤال : كلمهء « ما » براى غيرعاقل به كار مىرود ، پس چگونه در اين‌جا در معبود به حق به كار رفته است ؟
پاسخ : مردم در آن زمان ، بت‌ها را مىپرستيدند و پرسش نيز متوجّه معبود مردم شده ، نه متوجّه معبود به حق . بنابراين « ما » در اين‌جا بدين معناست : چه چيزى را مىپرستيد ؟
قالُوا نَعْبُدُ إِلهَكَ وَ إِلهَ آبائِكَ إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ . ممكن است بپرسيد : يعقوب فرزند اسحاق است و اسماعيل عموى يعقوب و برادر پدر او مىباشد . بنابراين ، چگونه مىتوان اسماعيل را در زمرهء پدران يعقوب داخل كرد ؟
پاسخ : عمو به منزلهء پدر است ، زيرا برادر پدر مىباشد و همانند او مورد احترام قرار مىگيرد . در حديث شريف است كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله فرمود : « پدرم را به من برگردانيد » كه مقصود ، عمويش عباس بود .
تِلْكَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ لَها ما كَسَبَتْ وَ لَكُمْ ما كَسَبْتُمْ . اين آيه به يك اصل كلّى اشاره