التفسير الكاشف ( تفسير كاشف ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٩٠

[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 34 ]

صاحب مجمع البيان مىگويد ، نادرست است ، چراكه اگر چنين مىبود ابليس از سجده كردن خوددارى نمىكرد . بديهى است كه سجده كردن برطبق فرمان خدا ، اطاعت از خداست و نه اطاعت از آدم .

فرمان سجده بدون ، استثنا ، براى تمام فرشتگان بوده است ، حتّى براى جبرئيل و ميكائيل . به دليل اين‌كه خدا مىگويد : « فرشتگان همگى سجده كردند ، مگر ابليس كه سر باز زد كه با سجده‌كنندگان باشد » . « 1 »

دربارهء حقيقت ابليس اختلاف است كه آيا او از فرشتگان است و يا از جنّ ؟

درست آن است كه وى از جن است . بنابراين ، استثنا [ در آيه ] منقطع است . دليل براين مطلب ، آيهء 51 سورهء كهف است كه مىفرمايد : « به فرشتگان گفتيم آدم را سجده كنيد .

پس آنان سجده كردند ، جز ابليس كه از جن بود و از فرمان پروردگارش سر باز زد » .

راهى براى شناخت ابليس ، شياطين و جن جز وحى نيست ، چنان‌كه راه شناخت فرشتگان نيز تنها وحى مىباشد . در آيهء پيشين دراين‌باره سخن گفته شد .

در اين‌جا مفسّران بحث‌هايى دارند كه ثمره‌اى ندارد ، ازاين‌رو ، ما از آنها صرف‌نظر مىكنيم و تنها به ظاهر لفظ بسنده مىنماييم . در صفحات گذشته به برخى افسانه‌ها كه به ابليس نسبت داده مىشود اشاره كرديم ، بدين‌سبب كه اين افسانه‌ها تصوير روشنى است از بسيارى از مردم زمان ما در مغالطه‌ها و بازى كردن با الفاظ ؛ الفاظى كه جز سفسطه و شعبده هيچ‌گونه پشتوانهء علمى يا هنرى و يا . . . ندارد .

( 1 ) . حجر ( 15 ) آيهء 31 .